خبرگزاری مهر- گروه هنر- فریبرز دارایی- علی حیدری؛ نمایش «دیکته‌طور» به نویسندگی و کارگردانی علیرضا معروفی، یکی از آثاری است که تلاش می‌کند در بستری خانوادگی، به مفاهیمی چون قدرت، سلطه، فروپاشی مناسبات انسانی و به مفاهیم مطلق‌گرا در زیست روزمره یک خانواده بپردازد. نمایشی که اگرچه در رویه روایی، قصه‌ای آشنا را روایت می‌کند، اما در شیوه اجرا، طراحی میزانسن‌ و استفاده از آجرها در طراحی صحنه به‌عنوان بستری برای حرکت و زیست شخصیت‌ها، جهان اجرایی متفاوتی را شکل می‌دهد؛ جهانی که بازیگران در آن، همزمان با حفظ تعادل فیزیکی، تزلزل درونی شخصیت‌ها را نیز بازنمایی می‌کنند.

«دیکته‌طور» بیش از آنکه بر پیچیدگی‌های روایی متکی باشد، تلاش می‌کند از طریق بدن بازیگر، ریتم اجرا، حرکت‌های گروهی و طراحی صحنه‌ای مینیمال، وضعیت تعلیق و ناپایداری شخصیت‌ها را به تماشاگر منتقل کند. در این اجرا، آجرها صرفاً یک عنصر صحنه‌ای نیستند، بلکه بخشی از وضعیت روانی و اجتماعی کاراکترها را نمایندگی می‌کنند؛ شخصیت‌هایی که مدام در مرز سقوط، ترس، وابستگی و بقا حرکت می‌کنند و همین وضعیت، بازی بازیگران را به تجربه‌ای مبتنی بر تمرکز، محاسبه و هماهنگی جمعی تبدیل کرده است.

از سوی دیگر، روند شکل‌گیری نمایش نیز مبتنی بر تعامل مستمر میان بازیگران و کارگردان بوده است. گروه اجرایی در طول تمرینات، با حذف و اضافه شدن صحنه‌ها، تغییر در ایده‌های اجرایی و رسیدن به نوعی «تن واحد» در بازی‌ها، تلاش کرده‌اند اجرایی یکدست خلق کنند؛ اجرایی که به گفته بازیگران، بسیاری از ویژگی‌های نهایی آن، در مواجهه اولیه با متن قابل پیش‌بینی نبوده است.

نمایش «دیکته‌طور» از ۱۷ اردیبهشت در سالن سمندریان تماشاخانه ایران‌شهر با مدت زمان ۵۰ دقیقه‌ای به صحنه رفته است.

در نشستی که با حضور علیرضا معروفی نویسنده و کارگردان نمایش، مجید رحمتی، کیمیا خلج، الهه زحمتی و ایمان سلگی در خبرگزاری مهر داشتیم، درباره شکل‌گیری ایده اجرایی نمایش، روند تمرینات، تجربه بازی روی آجرها، نسبت متن و اجرا، چالش‌های بازیگری در این شیوه اجرایی و همچنین نگاه گروه به پایان‌بندی اثر بحث و بررسی‌هایی صورت گرفت.

در ادامه بخش دوم و پایانی نشست نمایش «دیکته‌طور» را می‌خوانید:

* پیش از تماشای نمایش به اسم نمایش فکر کردم و وقتی با صحنه و گروه اجرایی نمایش مواجه شدم خانواده‌ای را دیدم که تحت یک نگاه سنت‌گرا در زیست عادی خود دچار اختلال شده است. موضوع نمایش برای من، موضوع بکری نبود و باتوجه به شکل پایان‌بندی به سمت کلیشه‌ای شدن رفت و به آثار دیگری هم در تئاتر ایران در سال‌های اخیر شباهت داشت اما چیزی که نمایش را مقداری متفاوت و متمایز می‌کرد، شیوه اجرایی و میزانسن‌هایی بود که روی آجرها شکل می‌گرفت. این ایده کلی متن و شیوه اجرایی با نگاه جمعی و گروهی شکل گرفت یا صرفا توسط نویسنده و کارگردان عملی شد؟

علیرضا معروفی: متن ۴ سال پیش نوشته شده بود؛ اسم نمایشنامه اول «زنان» بود، بعد شد «سهم» و ما دنبال اسم بهتری بودیم. این‌قدر سرعت تغییرات در جامعه زیاد است که ما بعد از جنگ تصمیم گرفتیم پایانش به این سمت برود و این شکلی بشود و اسم نمایش هم پس از جنگ انتخاب شد. به‌نظرم ما هیچ ایده بکر و تازه‌ای نداریم و مثلا هزار اثر داریم که راجع به طلاق است، ولی آن زاویه‌ای که اصغر فرهادی به آن نگاه می‌کند متفاوت است. بله، شاید آثار زیادی درباره یک پدر دیکتاتور داشته باشیم، اما اینکه از چه زاویه‌ای به آن نگاه می‌کنیم، متفاوتش می‌کند و اصلاً بیاییم درباره این بحث کنیم که آیا کارکرد دارد و اصلاً حرف امروز ما است یا نه؟

علیرضا معروفی: به‌نظرم ما هیچ ایده بکر و تازه‌ای نداریم و مثلا هزار اثر داریم که راجع به طلاق است، ولی آن زاویه‌ای که اصغر فرهادی به آن نگاه می‌کند متفاوت است. بله، شاید آثار زیادی درباره یک پدر دیکتاتور داشته باشیم، اما اینکه از چه زاویه‌ای به آن نگاه می‌کنیم، متفاوتش می‌کندمجید رحمتی: وقتی که راجع به مفاهیم ازلی و ابدی حرف می‌زنیم، از بشر اولیه تا همین الان و حتی در قرنی که ما در آن زندگی می‌کنیم، مفاهیم دیکتاتورگونه وجود داشته است، پس یعنی امضای معروفی را به لحاظ مفهومی نمایشنامه دارد. ولی اتفاقی که افتاد این بود که من وقتی خودم این اتفاق را راجع به یکی از نمایشنامه‌های خیرالله تقیانی‌پور که چند سال پیش در سالن چهارسوی مجموعه تئاترشهر اجرا کردیم دیدم، اول گفتم: «کلیشه». ولی وقتی سر تمرین رفتم، کارگردان آقای حسین مسافرآستانه بودند و نظرم عوض شد. در مورد «دیکته‌طور» هم من علیرضا معروفی را از قبل می‌شناختم و اجراهایش را دیده بودم. می‌دانستم که با یک فکر، طراحی و کانسپت نمایشی سر تمرین می‌آید. ۲-۳ روز اول اصلاً چیزی نگفت، فقط نمایشنامه را می‌خواندیم و حتی اجازه می‌داد متن را زیر و رو کنیم. بعدها فکر کنم چهار یا پنج صحنه را کامل حذف کردیم؛ صحنه‌های کوتاهی که بین مرگ دختر و رابطه دختر و پدر اتفاق می‌افتاد، حذف شدند. کارگردان می‌خواهد اثرش را، یا به اصطلاح من، «قورمه‌سبزی» خودش را درست کند. این «قورمه‌سبزی» حتی کلیشه‌ای را نمی‌خواهد داخل ظرف یکبار مصرف بریزد، می‌خواهد در ظرف درستی قرارش بدهد.

همان‌جا بیشتر ترسیده بودم که ای وای، حالا وظیفه منِ بازیگر و پنج بازیگر دیگری که داریم با هم همکاری می‌کنیم چقدر سخت است. خوشبختانه این‌قدر همدل بودیم و من بارها به علی گفتم که این کار جزو معدود کارهایی است که واقعاً دلی پیش رفت. فکر می‌کنم بعد از عید آمدیم سر تمرین و از همان روزهای اول فهمیدم که این اجرا قرار است به یک‌دستی برسد. من بازیگری هستم که آرام و قرار ندارم و در هر گروهی که می‌روم، سعی می‌کنم از تمام استعداد و ایده‌هایم استفاده کنم و علی هم خوشبختانه همراه بود و خیلی کمکم کرد، چون می‌خواستیم به یک‌دستی در اجرا برسیم. درست است که شاید کاراکتر پدر، که ایمان سلگی انصافاً هم خوب بازی می‌کند، کمی برجسته‌تر از بقیه باشد، اما بیشتر به خاطر وجه دراماتیک و عملی است که این شخصیت در خانواده رقم می‌زند و به‌عنوان نقطه عطف عمل می‌کند. با این حال وقتی رفتیم توی دل کار، به آن یک‌دستی رسیدیم و من فوق‌العاده از ایده علیرضا معروفی خوشم آمد؛ همین که پایمان روی صحنه نیست و این عدم تعادل و معلق بودن، به‌روزترین وضعیت‌ ما در این روزگار است.

کیمیا خلج: روز اولی که متن را خواندم، به نظرم کلیشه‌ای نیامد، ولی برایم قصه آشنایی بود؛ یعنی این‌طور بود که خب، متنی شبیه به خیلی از متن‌هایی است که دارد کار می‌شود. زمانی که علیرضا می‌خواست یکی دو نقش دیگر این نمایشنامه را به من پیشنهاد بدهد، حتی برای خودم به‌عنوان بازیگر خیلی جذاب بود، چون علیرضا معروفی به لحاظ بازیگردانی، چیزهایی را در تمرین از تو می‌گیرد و چیزهای دیگری به تو می‌دهد و این برای من خیلی جذاب بود. ۲-۳ جلسه که گذشت و کم‌کم ایده‌های کارگردانی داشت به ما تزریق می‌شد، دیدیم که خیلی کار عجیبی دارد شکل می‌گیرد. یعنی من روز اولی که متن را خواندم، هیچ‌وقت فکر نمی‌کردم کاری که الان روی صحنه بازی می‌کنم، چنین چیزی باشد. برای من متن، یک متن معمولی بود، شبیه به خیلی از متن‌ها، ولی این شیوه اجرایی چیزی است که آن را به‌نظر من خاص کرده و باعث شده ما به یک تن واحد تبدیل بشویم. دیروز هم به خود علیرضا می‌گفتم که اجرای این نمایش طوری است که احساس می‌کنم انگار همه یک نفرند و اگر یک نفر بخواهد بیرون بزند، انگار همه درونش هستند. الان فکر می‌کنم این انسجامی که در گروه به وجود آمده باعث شده یک‌دستی شکل بگیرد.

خدا را شکر بیشتر آدم‌هایی هم که کار را می‌بینند دوستش دارند و من فکر می‌کنم واقعاً نتیجه‌اش این است که در پروسه تمرینات، اتفاقی بین بازیگرها و بدنه کار، با صحنه، لباس‌ها و … افتاد که کار را به یک تن واحد تبدیل کرده است. این برای من خیلی جذاب است و فکر می‌کنم بعضی وقت‌ها آدم نباید گول کلیشه را بخورد. آدم روز اول یک چیزی فکر می‌کند، می‌رود توی دل کار و می‌بیند تبدیل به چیز دیگری می‌شود. خیلی وقت‌ها هم برعکس است؛ روز اول فکر می‌کنی وای چه متن و چه نقشی، ولی وقتی وارد کار می‌شوی می‌بینی اصلاً چیز دیگری از آب درمی‌آید. کار علیرضا به نظرم صد برابر بهتر از چیزی شد که روز اول خوانده بودیم.

علیرضا معروفی: شما «میراث» آقای بیضایی را نگاه کنید، هنوز هم کار می‌کند. «میراث» را الان اجرا کنید، هنوز هم هست. «سعادت لرزان مردمان تیره‌روز» را ببینید؛ ما هنوز هم به‌نظر من چنین پدرهایی داریم. من دفاع نمی‌کنم یا مثلاً نمی‌خواهم کار خودمان را با این آثار قیاس کنم، مسئله دلالت قصه بر مفهوم «خانواده» است.

الهه زحمتی: من قبلاً با علیرضا کار کرده بودم و از همان روز اول می‌دانستم چیزی که داریم می‌خوانیم، وارد جهان کاری علیرضا خواهد شد. فضای کاری‌اش را می‌شناسم و می‌دانستم کار، چه از نظر متن، چه بازی‌ها و چه از هر نظر دیگری، وارد یک جهان متفاوت خواهد شد.

* برخی معتقدند پایان‌بندی نمایش می‌توانست شکل دیگری داشته باشد. به نظر شما پایان‌بندی نمایش اگر به شکل دیگری رقم می‌خورد، چه اتفاقی می‌افتاد؟

ایمان سلگی: نسل‌هاست که اتفاقی در حال تکرار است، ولی در نهایت این ماییم که باید تفکرمان را عوض کنیم. هر اتفاقی که می‌خواهد در خانواده‌مان، در مملکت‌مان یا در اداره‌مان بیفتد، در نهایت این منم که باید آگاه باشم با آن مدیر، آن پدر، آن رئیس یا هر کسی که آن بالاست، چطور برخورد کنم. اگر این آگاهی نباشد، ما همیشه دنبال منفعت خودمان می‌رویم و آن اتفاق تکرار می‌شود. حالا هرکسی هم که بیاید، حتی اگر بهترین آدم دنیا باشد، وقتی من مدام در برابرش تعظیم کنم و فقط به فکر منفعت خودم باشم، او هم تبدیل به دیکتاتور می‌شود. برای این آدم‌ها خودِ خانه مهم نیست، زیرِ خانه مهم است؛ به فکر منفعت خودشان هستند و می‌خواهند یک نفر بالا باشد تا آنها به زیرِ خانه برسند. فرقی هم نمی‌کند چه کسی آن بالا نشسته باشد؛ در نهایت به همان هم تعظیم می‌کنند.

* شما در این نمایش بیشتر دغدغه اجتماعی داشتید یا سیاسی؟ سیر و روندی که مسائل سیاسی در جامعه ما از سال ۱۴۰۱ به بعد داشته بسیار تاثیر عمیقی داشته است و نمی‌توان دغدغه اجتماعی و سیاسی را در کفه‌ای یکسان از لحاظ تاثیرگذاری گذاشت. معتقدم ساختار نمایش، بیشتر اثر را سیاسی کرده است، فکر می‌کنم اگر پایان‌بندی نمایش به شکل و گونه‌ای بود که به نسل بعدی و نسل جدید هم چیزی دیکته نمی‌شد، می‌توانستیم مفاهیم دیگری را از نمایش استخراج کنیم.

علیرضا معروفی: هم سیاسی است و هم اجتماعی. آیا اگر حرفی حتی‌ اگر شعاری باشد، اما همزمان درست هم باشد، بیان و اجرای آن اشتباه است؟

*فکر نمی‌کنید اگر بناست حرف سیاسی در تئاتر بیان شود، باید به قدری زیبا بیان شود که با حرف‌هایی که در کف خیابان شنیده می‌شود، متمایز باشد؟

ایمان سلگی: نمی‌توانیم خیابان و تئاتر را در یک مقیاس قرار دهیم، خیابان خیلی از تئاتر جلوتر است. نمی‌شود خیابان را روی صحنه آورد. برای مثال در همکاری با برخی کارگردان‌هایی که من در آثار آنها حضور داشتم، حرف‌های سانتی‌مانتال و نمایشی بیان می‌شود که جنبه شعاری بسیار پررنگ‌تری دارد.

ایمان سالگی: نمی‌توانیم خیابان و تئاتر را در یک مقیاس قرار دهیم، خیابان خیلی از تئاتر جلوتر است. نمی‌شود خیابان را روی صحنه آورد. برای مثال در همکاری با برخی کارگردان‌هایی که من در آثار آن‌ها حضور داشتم، حرف‌های سانتی‌مانتال و نمایشی بیان می‌شود که جنبه شعاری بسیار پررنگ‌تری دارد

علیرضا معروفی: واقعیت این است که من مخالف هستم؛ شما اولین نفری نیستید که این نقد را به پایان‌بندی نمایش دارید. چه در بین مخاطبان و چه در بازبینی. اما فکر می‌کنم از نکات متمایز کننده در نمایش من با دیگر آثاری که شباهت‌هایی از لحاظ موضوعی دارند، همین پایان‌بندی است. در شبی از اجراها، در بخش پایانی نمایش مخاطبان همذات پنداری چشمگیری با کار کردند.

ایمان سلگی: قطعا اینکه مخاطب نمایش شما را دوست داشته باشد، بسیار لذت‌بخش است. اما قطعا این ملاک نیست که اگر مخاطب کار را دوست داشته باشد کار، کار خوبی است و اگر دوست نداشه باشد، بالعکس. من به نوبه خودم با اینکه حرف هایی را در لفافه بزنیم، مخالف هستم. زیرا در خیابان هیچ لفافه‌ای وجود ندارد.

* در بخش بعدی نشست می‌توانیم به تجربه حضور بازیگرها در این نمایش، باتوجه به شیوه اجرایی و بهره‌گیری از آجرهایی که میزانسن‌ها روی آن شکل می‌گیرد، بپردازیم. این موضوع ۲ وجه دارد؛ اول اینکه حضور روی آجرها و از دست ندادن تعادل، ایست و قدم برداشتن روی آنها نیازمند تمرکز است و همزمان باید تزلزلی که در راه رفتن روی آجرها، باتوجه به درونمایه اثر و شخصیت‌ها وجود دارد، روی صحنه بیرونی شود. درباره این تجربه بگویید.

الهه زحمتی: من تصور نمی‌کردم که شوخی‌شوخی قرار است آجر روی صحنه باشد. ابتدا نمی دانستم قرار است این آجرها به چه شکلی روی صحنه باشد بعد کم‌کم دیدم نه، قضیه این است که کامل باید روی آجرها باشیم و برای علیرضا «نشد» وجود ندارد. شب اول اجرا پیش می‌آمد که انگشت پایم به کف زمین بخورد، ولی مدام به خودم می‌گفتم این اتفاق باید کاملاً از بین برود که خوشبختانه الان دیگر به هیچ عنوان پایم به کف زمین برخورد نمی‌کند.

من این را یاد گرفتم که واقعاً همه‌چیز با تمرین امکان‌پذیر است، هرچند اوایل خیلی سخت بود. هم باید تعادل‌مان را حفظ می‌کردیم، هم از علیرضا می‌ترسیدم که اگر پایم به زمین بخورد عصبانی می‌شود و هم باید تمرکزم روی بازی‌ام می‌بود. یعنی اوایل تمرین خیلی سخت بود که تمرکزم روی بازی باشد یا روی ایستادن و حفظ تعادل. واقعاً برایم چالش بزرگی بود. خدا را شکر تا جایی که توانستم سعی کردم رضایت علیرضا را جلب کنم.

کیمیا خلج: اتفاق دیگری هم که هست این است که ما هر شب روی صحنه، همدیگر را نگاه می‌کنیم. مثلاً الهه دارد دیالوگ می‌گوید، حرکت می‌کند و همزمان من دارم نگاهش می‌کنم و بعدتر شب که می‌روم خانه و استراحت می‌کنم، با خودم می‌گویم واقعاً کار سختی است. از این جهت، کار سخت اما چالش جذابی بود که با تمرین به آن رسیدیم. ما باید یک مهندسی دقیق داشته باشیم. هر شب که بچه‌ها را نگاه می‌کنم، ایمان، مجید، الهه و بقیه، می‌بینم علاوه بر اینکه روی آجرها حرکت می‌کنند و دیالوگ می‌گویند، حواس‌شان هم هست که نیفتند.

مجید رحمتی: اوایل قرار بود موسیقی کار در فضای افکتیو و به‌صورت زنده باشد، اما بعد از چند جلسه تمرین به این نتیجه رسیدیم که حضور یک آهنگساز روی صحنه می‌توانست باعث ایجاد اختلال در فهم مخاطب از نمایش شود مجید رحمتی: خیلی به لحاظ قدرت بدنی و حتی ترس، برای من بازیگریِ چالش‌برانگیزی بود، مخصوصاً که زمان تمرین هم کم بود. البته علی بعضی وقت‌ها ایده می‌داد که حتی بیشتر، از این آجرها استفاده کنیم، ولی دیگر در بعضی جاها خیلی گل‌درشت می‌شد. ما عملاً روی زمین نیستیم و معلقیم و این برای من خیلی جذاب بود. من به بچه‌ها تمرین می‌دادم و خب خسته می‌شدند. خودم هم بعضی وقت‌ها در خانه پاهایم را تنبیه می‌کردم.

کیمیا خلج: علیرضا یک مهندسی دقیق با آجرها انجام داده است. همه آجرهای روی صحنه شبیه هم نیستند و به لحاظ شکلی و فرمی با هم تفاوت دارند، در صورتی که می‌توانست با آجرهای یکسان این کار را انجام بدهد.

ایمان سلگی: من در ابتدا مخالف این شیوه اجرایی بودم، اما به جذاب بودن ایده باور داشتم. زیرا در ابتدا با آجرهایی تمرین کردیم که کهنه بود و راه رفتن روی آنها بسیار سخت بود، پس از مدتی آجر نو رسید و تا حد قابل توجهی این چالش مرتفع شد.

* سادگی صحنه برای من بسیار نقطه قوت بود. کاربردی بودن صحنه و ساده بودن آن، نکته بسیار مثبتی است. منهای مسئله مادر در صحنه که منطق آن را درک نکردم اما فکر می‌کنم بخش عمده خوش‌ریتم بودن و تمیز بودن نمایش، ناشی از ریتم درست بازیگران، بازی‌ها، بده‌بستان‌های درست و صحنه ساده بود که از نقاط قوت نمایش برای من محسوب می‌شد. با این حال دوست داشتم موسیقی نمایش جنس دیگری داشته باشد که با ساختاری که روی صحنه در حال رخ دادن است، همخوانی بیشتری پیدا کند.

الهه زحمتی: من احساس می‌کنم موسیقی کار خیلی روی مخاطب و حتی روی خود منِ بازیگر تأثیر می‌گذارد و فکر می‌کنم کاملاً همراه با فضای نمایش است.

مجید رحمتی: اوایل قرار بود موسیقی کار در فضای افکتیو و به‌صورت زنده باشد، اما بعد از چند جلسه تمرین به این نتیجه رسیدیم که حضور یک آهنگساز روی صحنه می‌توانست باعث ایجاد اختلال در فهم مخاطب از نمایش شود.

علیرضا معروفی: موسیقی نمایش قبلی من، «دیفن هیدرامین»، زنده بود. در «دیکته‌طور» هم سازهای مختلف را تست کردیم، اما همان‌طور که آقای رحمتی گفتند، ممکن بود حضور آهنگساز و گروه موسیقی تمرکز مخاطب را بگیرد. درباره موضوع مادر هم، در متن اولیه ویلچر وجود داشت و کاراکترها در طول نمایش با ویلچر خالی مادر حرف می‌زدند، اما در نهایت به این نتیجه رسیدیم که به شکل فعلی اجرا شود.

* سخن پایانی؛ اگر چیزی فکر می‌کنید مغفول مانده است و لازم است که بیان شود، بفرمایید.

مجید رحمتی: ما سعی کردیم و دوست داریم در این فضای عصبی جامعه که در زندگی همه است و امیدواریم به نتیجه خوبی برسد، کمی از دغدغه‌های اجتماعی روزمره مردم کم کنیم. این بحث حمایت مالی دولت را در ابتدای نشست گفتم. در شاهنامه مفهومی تحت عنوان «توتم» وجود دارد که هرچیزی وابسته به دیگری است. مسئولان فرهنگی بدانند که حضورشان به حضور بچه‌های تئاتر بستگی دارد.

علیرضا معروفی: در پایان از مجموعه تماشاخانه ایران‌شهر ممنونم؛ از مدیریت مجموعه آقای امین اشرفی که کمال همکاری را با گروه نمایش ما داشته است و با لطف و محبت‌شان مقرر کردند که ۲۰ درصد از فروش نمایش که سهم سالن است در اختیار گروه قرار گیرد. همچنین از آقای محسن حسن‌زاده مدیر هنری مجموعه و دیگر همکاران و پرسنل محترم مجموعه تماشاخانه ایران‌شهر کمال تشکر را دارم.

به گزارش آرمان آرا به نقل از دانشگاه تهران، در اطلاعیه معاونت آموزشی دانشگاه تهران آمده است که مهلت حذف و اضافه دروس نیمسال جاری، در بازه زمانی ۱۶ الی ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ تمدید شده است.

بر اساس این اطلاعیه کلیه کلاس‌های دانشگاه در تمام مقاطع تحصیلی از ۱۵ فروردین تا اعلام بعدی به صورت برخط برگزار خواهد شد. ضمناً استفاده از محیط elearn.ut.ac.ir نسبت به سایر محیط‌های فضای مجازی در اولویت است.

معاونت آموزش اعلام کرده است که مهلت برگزاری جلسه دفاعیه پروژه کارشناسی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، پروپوزال و رساله دکتری نیمسال اول تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ تا ۱۵ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ تمدید شده است. انجام دفاعیه در این بازه منوط به ایجاد سر ترم است لیکن تمدید مهلت مذکور مشمول پرداخت شهریه نمی‌باشد. رعایت مقررات نظام وظیفه (برای آقایان دانشجو) و تحصیل هم‌زمان مورد تاکید است.‌

بر اساس این اطلاعیه؛ برگزاری آزمون جامع دوره دکتری تخصصی به شیوه شفاهی در صورت تأیید معاونت آموزشی واحد محل تحصیل بلامانع است.

همچنین زمان برگزاری امتحانات دروس عملی باقیمانده از نیمسال اول ۱۴۰۵-۱۴۰۴ و چگونگی برگزاری دروس عملی نیمسال جاری متعاقباً اعلام خواهد شد.

به گزارش آرمان آرا معاونت آموزشی دانشگاه تهران در خصوص مهلت مجدد انجام حذف و اضافه نیمسال دوم تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ پس از تعطیلات نوروز اطلاعیه ای منتشر کرد.

متن اطلاعیه به شرح زیر است؛

باسمه تعالی

با توجه به درخواست‌های مکرر و به منظور مساعدت با دانشجویانی که در مهلت مقرر موفق به انجام حذف و اضافه نشدند به اطلاع کلیه دانشجویان دانشکاه تهران می‌رساند پس از تعطیلات نوروز ۱۴۰۵، مجددا مهلت انجام حذف و اضافه واحدهای درسی برای همه دانشجویان فراهم خواهد شد. زمان و نحوه اقدام متعاقبا اعلام می‌شود.

معاونت آموزشی دانشگاه تهران

به گزارش آرمان آرا، معاونت آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه الزهرا(س) در راستای مساعدت با دانشجویان که موفق به انجام حذف و اضافه در بازه زمانی اعلامی نشده اند، حذف واضافه نیم سال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۵_۱۴۰۴ برای روزهای ۲۳ و ۲۴ اسفند ماه را تمدید کرد.

به گزارش آرمان آرا، ️ معاونت آموزشی دانشگاه علامه طباطبائی در خصوص ادامه فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه تا پایان اسفند ماه ۱۴۰۴، اطلاعیه‌ای صادر کرد.

در این اطلاعیه آمده است:

«پیرو ابلاغیه مورخ ۱۶ اسفند ۱۴۰۴ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و جلسه معاونان آموزشی دانشگاه‌های بزرگ تهران و بر اساس مصوبه هیئت رئیسه دانشگاه علامه طباطبائی، ادامه فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی به شرح زیر به اطلاع اعضای هیئت‌علمی و دانشجویان می‌رسد:

۱. با توجه به تداوم شرایط جنگی به‌ویژه در شهر تهران کلاس‌های درسی دانشگاه در تمام مقاطع تحصیلی تا پایان اسفند ماه ۱۴۰۴ به صورت مجازی (آنلاین) برگزار می‌شود.

۲. همکاران محترم می‌توانند در جهت تداوم ارتباط با دانشجویان، محتواهای آموزشی خود را در سامانه آموزش مجازی بارگذاری کنند تا دانشجویان به صورت آفلاین نیز از آن‌ها بهره‌مند شوند.

۳. مهلت دفاع از پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری در نیم‌سال اول ۱۴۰۴-۱۴۰۵ تا پایان فروردین ۱۴۰۵ تمدید می‌شود. امکان برگزاری جلسات برنامه‌ریزی شده دفاع به صورت مجازی (آنلاین) با تشخیص دانشکده و تیم راهبری به شرط برقراری ارتباط مجازی پایدار و رعایت کلیه مقررات و استانداردهای آموزشی تا ۲۵ اسفندماه سال ۱۴۰۴ وجود دارد.

۴. نحوه برگزاری کلاس‌ها در سال آینده، جبران کلاس‌های برگزار نشده در اسفند ماه ۱۴۰۴ و تاریخ حذف و اضافه دروس متعاقباً اطلاع رسانی خواهد شد.»

به گزارش آرمان آرا به نقل از دانشگاه آزاد اسلامی، نحوه فعالیت آموزشی و اداری واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی اعلام شد.

۱.بر این اساس حضور همکاران در واحدهای دانشگاهی ۲۰ درصد است. (اولویت دورکاری با همکاران خانم و همکارانی است که مشکل پزشکی دارند).

۲.همچنین حضور تمام مدیران (مدیر، معاون روسای دانشکده، روسای دانشکده، معاون و رئیس واحد دانشگاهی) در سطح واحدهای دانشگاهی الزامی است.

۳.همکارانی که دورکاری می‌کنند، مکلفند در طول ساعت کاری تمام فرآیندهای اداری را پشتیبانی کنند.

۴.بر اساس این تصمیم، در سطح واحدهای دانشگاهی، برنامه‌ریزی باید به گونه‌ای صورت پذیرد که هیچ خللی در فرآیندهای اداری، مالی، آموزشی، پژوهشی، فرهنگی، دانشجویی و غیره ایجاد نشود. (به خصوص ثبت‌نام دانشجویان جدیدالورود، حذف و اضافه، برگزاری کلاس‌های مجازی، برگزاری مجازی جلسات دفاع پایان‌نامه و رساله و پرداخت حقوق و غیره)

۵.اهتمام جدی برای رسیدگی غیرحضوری به درخواست‌های دانشجویان از طریق سامانه ایمیل دانشگاهی به صورت حداکثری و از طریق طرح حامی مدنظر قرار گیرد و حامیان و کارکنان اداری در زمان دورکاری یا حضور در دانشگاه زمان پاسخگویی به دانشجویان را به حداقل ممکن تقلیل دهند.

۶.براساس این اطلاعیه پایان روز کاری اداری در سال ۱۴۰۴ روز دوشنبه ۲۵ اسفند ماه است.

۷.پایان روز کلاس‌های مجازی آموزشی و دفاع مجازی نیز روز پنجشنبه ۲۸ اسفند ماه است. (همچنین روسای استان‌ها و واحدها باید هماهنگی لازم درخصوص برگزاری مجازی کلاس‌های آموزشی و دفاع مجازی انجام دهند.)

۸.لازم به ذکر است که کلاس‌های مجازی از فردا یکشنبه ۱۷ اسفند شروع می‌شوند.

همچنین مسئولیت اجرای مفاد فوق به عهده روسای محترم استان‌ها و روسای محترم واحدهای دانشگاهی است.

به گزارش آرمان آرا، دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی پژوهشی از اواسط دی ماه به دنبال حوادث اخیر و ایام امتحانات تعطیل شدند و کلاس‌های باقی‌مانده از نیم‌سال اول تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ را به صورت مجازی برگزار کردند.

این حوادث امتحانات دانشگاه‌ها را نیز تحت تاثیر قرار داد به طوریکه زمان برگزاری بارها به تعویق افتاد و در آخر بر اساس ابلاغیه وزارت علوم مقرر شد که امتحانات مقطع کارشناسی دانشگاه‌ها از چهارم بهمن به صورت مجازی و امتحانات مقطع کارشناسی ارشد و دکتری به صورت حضوری برگزار شوند.

امتحانات دانشگاه‌ها از حوالی چهارم بهمن‌ماه آغاز شد و این روزها به تدریج شاهد به پایان رسیدن فصل امتحانات دانشگاه‌ها هستیم.

نیم‌سال دوم تحصیلی به طور معمول و در سال‌های گذشته از اوایل بهمن‌ماه آغاز می‌شد اما امسال با توجه به تعویق افتادن امتحانات از اسفندماه آغاز می‌شود.

نیمسال دوم حضوری است یا مجازی؟

با توجه به شرایط حاکم در کشور و شروع ماه رمضان؛ برخی شایعه‌ها در مورد مجازی شدن نیم‌سال دوم تحصیلی به گوش می‌رسید که بخشی از آن‌ها به واقعیت پیوست.

وزارت علوم در شیوه‌نامه‌ «بهره‌گیری از آموزش الکترونیکی در دوره‌های حضوری» پیش‌نیازهای لازم برای آموزش غیر حضوری را اعلام کرد. در این اطلاعیه تاکید شد که دانشگاه‌ها در صورت فراهم کردن زیرساخت‌های فنی لازم، می‌توانند حداکثر ۲۵ درصد از زمان کل جلسات نظری هر درس را به صورت الکترونیکی ارائه دهند.

البته دوره‌های تحصیلات تکمیلی و همچنین دروس عملی و آزمایشگاهی مشمول این شیوه‌نامه نمی‌شوند و باید حضوری برگزار شوند. در این شیوه‌نامه تاکید شده که این محدودیت‌ها صرفاً برای نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ ویژه مقاطع کاردانی و کارشناسی اعمال می شود.

وزارت بهداشت نیز در بخشنامه‌های سال‌های گذشته این اختیار را به دانشگاه‌ها داده بود که تا ۴۰ درصد از آموزش را به‌صورت غیرحضوری برگزار کنند و حتی در مواردی، برای آموزش‌های نظری و با تصویب شورای دانشگاه، این میزان تا ۶۰ درصد نیز قابل افزایش است.

تکلیف دانشگاه های علوم پزشکی برای ترم جدید

این وزارتخانه با این حال در روزهای اخیر در بخشنامه‌ای اعلام کرده که با توجه به هم‌زمانی شروع نیمسال با ماه مبارک رمضان و همچنین طولانی شدن بازه زمانی برگزاری آزمون‌های پایان نیمسال اول، دانشگاه‌ها می‌توانند در صورت لزوم و صرفاً برای دروس نظری، از ظرفیت آیین‌نامه آموزش ترکیبی (تلفیقی) و برگزاری کلاس‌ها به‌صورت مجازی استفاده کنند.

در این ابلاغیه تصریح شد که دروس عملی، کارگاهی، کارآموزی و کارورزی به هیچ عنوان مجاز به برگزاری غیرحضوری نبوده و باید به‌صورت حضوری ارائه شوند.

بنابراین برخی از دانشگاه‌ها از این ظرفیت‌های قانونی خود استفاده کرده‌اند و قرار است تا پایان سال آموزش مجازی داشته باشند.

در این گزارش به بررسی تقویم آموزشی دانشگاه‌ها در نیمسال آینده و نحوه برگزاری کلاس‌های درس دانشگاه‌ها می‌پردازیم.

دانشگاههای تهرانی ؛ از تقویم آموزشی تا زمان بازگشایی خوابگاهها

دانشگاه تهران

بر اساس اعلام معاونت آموزشی، بازه ثبت‌نام و انتخاب واحد از ۲۵ تا ۲۹ بهمن ماه خواهد بود و کلاس‌های درس از روز شنبه دوم اسفندماه آغاز می‌شود. دوره حذف و اضافه نیز از ۱۶ تا ۱۸ اسفند در نظر گرفته شده است و کلاس‌ها تا دوم تیرماه ادامه خواهند داشت. امتحانات پایان ترم دانشگاه تهران نیز از ۱۱ تا ۲۵ تیرماه برگزار می‌شود.

معاونت آموزشی این دانشگاه در اطلاعیه‌ای تأکید کرده است که کلاس‌ها در تمام مقاطع حضوری است و برنامه اسکان خوابگاه‌ها، امور رفاهی و تغذیه توسط سازمان خدمات دانشجویی اعلام خواهد شد. خوابگاه‌های مقطع کارشناسی از ۳۰ بهمن آماده پذیرش دانشجویان هستند و خوابگاه‌های تحصیلات تکمیلی مانند گذشته دایر خواهند بود.

دانشگاه شریف

در دانشگاه صنعتی شریف، بازه ثبت‌نام از یک‌شنبه ۲۶ تا چهارشنبه ۲۹ بهمن ماه اعلام شده و کلاس‌ها از شنبه دوم اسفندماه آغاز می‌شوند. بازه ترمیم و ثبت‌نام با تأخیر ۱۲ و ۱۳ اسفند در نظر گرفته شده و حذف اضطراری تک‌درس از ۱۶ تا ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ انجام می‌شود. پایان کلاس‌ها در ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ است و امتحانات پایان نیم‌سال از ۶ تا ۲۰ تیر ۱۴۰۵ برگزار خواهد شد.

حضوری یا مجازی بودن نیمسال دوم در دانشگاه صنعتی شریف هنوز مشخص نیست.

دانشگاه شهیدبهشتی

دانشگاه شهید بهشتی نیز انتخاب واحد نیم‌سال دوم را در روزهای ۲۷ تا ۲۹ بهمن اعلام کرده و کلاس‌ها از دوم اسفند آغاز می‌شوند. دوره حذف و اضافه در ۹ تا ۱۱ اسفند برگزار می‌شود و پایان کلاس‌ها در دوم تیرماه ۱۴۰۵ و امتحانات پایان‌ترم از ۶ تا ۱۸ تیر ماه خواهد بود. دانشگاه شهید بهشتی هنوز در مورد نحوه دقیق برگزاری کلاس‌ها در نیم‌سال دوم اطلاع‌رسانی نکرده است.

دانشگاه علم و صنعت

دانشگاه علم و صنعت ایران تقویم آموزشی اصلاحی نیم‌سال دوم را منتشر کرده است. بر اساس این تقویم آموزشی؛ کلاس‌های آموزشی دانشجویان حضوری خواهد بود، اما عنوان شده که یک هفته آخر اسفند به‌منظور تسهیل در تردد دانشجویان در شهرهای مختلف به صورت مجازی برگزار می‌شود.

انتخاب واحد این دانشگاه در ۲۰ و ۲۱ بهمن انجام می‌شود و کلاس‌ها از ۲۵ بهمن شروع خواهد شد. دوره حذف و اضافه ۲ تا ۴ اسفند برگزار می‌شود و امتحانات میان‌ترم در ۹ اردیبهشت و امتحانات پایان‌ترم از ۲۰ خرداد تا ۲ تیر ۱۴۰۵ برنامه‌ریزی شده است.

با توجه به حضوری بودن کلاس‌ها در نیمسال دوم، تمامی خوابگاه ‌های مقطع کارشناسی دانشگاه علم و صنعت از روز پنجشنبه ۲۳ بهمن ماه آماده پذیرش دانشجویان هستند.

دانشگاه الزهرا

بر اساس اعلام معاونت آموزشی دانشگاه الزهرا (س) انتخاب واحد نیم‌سال دوم از ۲۱ تا ۲۷ بهمن فعال است و دسترسی به انتخاب واحد تا پایان تعطیلات رسمی ادامه دارد.

همچنین دانشگاه الزهرا اعلام کرده که کلیه کلاس‌های درسی مقطع کارشناسی از تاریخ ۲۵ لغایت ۳۰ بهمن‌ماه به‌صورت مجازی و برخط (آنلاین) از طریق سامانه آموزش مجازی دانشگاه برگزار می‌شود. کلاس‌های درسی مقاطع تحصیلات تکمیلی (کارشناسی ارشد و دکتری) این دانشگاه طبق روال معمول به‌صورت حضوری برگزار می‌شود.

دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی

دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی نیز با توجه به تعویق برنامه امتحانات نیم‌سال، تقویم آموزشی نیم‌سال دوم را بازنگری کرده است. بر اساس تقویم آموزشی جدید؛ ثبت‌نام و انتخاب واحد در روزهای ۲۸ و ۲۹ بهمن انجام خواهد شد و کلاس‌ها از ۲ اسفند آغاز می‌شود.

جزئیات تقویم آموزشی جدید و نحوه برگزاری کلاس‌ها در این دانشگاه هنوز اطلاع‌رسانی نشده است.

دانشگاه علامه طباطبائی

معاونت آموزشی دانشگاه علامه طباطبائی کلاس‌های نیم‌سال دوم را از ۹ اسفند آغاز خواهد کرد و تمامی مقاطع حضوری خواهد بود.

دانشگاه تربیت مدرس

معاونت آموزشی دانشگاه تربیت مدرس اعلام کرد: کلاس‌های آموزشی نیم‌سال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ این دانشگاه، از روز شنبه ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ به صورت حضوری برگزار خواهد شد.

بر اساس تقویم آموزشی منتشر شده در نیم‌سال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴، انتخاب واحد دانشجویان از شنبه ۱۸ بهمن آغاز شده و تا امروز سه‌شنبه ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ انجام خواهد شد. کلاس‌های درس نیز از شنبه ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ آغاز می‌شود.

فرصت حذف و اضافه (تعویض) دروس در بازه کوتاه شنبه ۹ اسفند تا دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ در نظر گرفته شده است. کلاس‌های آموزشی این نیم‌سال تا چهارشنبه ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ ادامه خواهد داشت.

پس از اتمام دوره آموزش، مرحله ارزشیابی دروس (امتحانات پایان‌ترم عمومی و مدرسی) از شنبه ۱۶ خرداد تا چهارشنبه ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ برگزار می‌شود. امتحانات دروس تخصصی نیز در فاصله یکشنبه ۷ تیر تا چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ برنامه‌ریزی شده است.

طبق اطلاعیه معاونت آموزشی اساتید محترم موظف‌اند نمرات اولیه را از شنبه ۳۰ خرداد تا دوشنبه ۲۲ تیر ۱۴۰۵ در سامانه گلستان ثبت نمایند. دانشجویان در صورت نیاز می‌توانند در بازه سه‌شنبه ۲۳ تیر تا پنج‌شنبه ۲۶ تیر ۱۴۰۵ نسبت به نمرات خود اعتراض ثبت کنند. در نهایت، اساتید باید نمرات را نهایی و قفل نمایند که این مرحله از جمعه ۲۷ تیر تا شنبه ۳۱ تیر ۱۴۰۵ انجام خواهد شد.

دانشگاه آزاد اسلامی

ثبت‌نام و انتخاب واحد نیمسال دوم ۱۴۰۵-۱۴۰۴ دانشگاه آزاد اسلامی در روزهای سه‌شنبه ۲۸ و چهارشنبه ۲۹ بهمن‌ماه برگزار خواهد شد. همچنین کلاس‌های درسی نیمسال جدید از شنبه ۲ اسفندماه ۱۴۰۴ آغاز می‌شود.

به گفته معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد؛ در مورد نحوه برگزاری کلاس‌های درس در این دانشگاه هنوز تصمیم‌گیری نشده است.

دانشگاه علوم پزشکی تهران

بر اساس تقویم آموزشی دانشگاه علوم پزشکی تهران؛ زمان ثبت نام و انتخاب واحد ۲۵ تا ۳۰ بهمن‌ماه است. کلاس‌ها از تاریخ دوم اسفندماه آغاز می‌شود و امتحانات ترم دوم این دانشگاه نیز از ۱۳ خردادماه تا ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵ برگزار خواهد شد.

به گزارش مهر، در مورد شروع نیمسال دوم تحصیلی و نحوه برگزاری کلاس‌ها در سایر دانشگاه‌ها هنوز اطلاع‌رسانی مناسب انجام نشده است.

به گزارش خبرنگار مهر، با توجه به مصوبات جلسه معاونان آموزشی دانشگاه‌های سراسر کشور و دستور معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مبنی بر لزوم برگزاری امتحانات به صورت حضوری، امتحانات باقیماندۀ پایانی نیم‌سال اول ۱۴۰۴- ۱۴۰۵ این دانشگاه به ترتیب ساعات و تاریخ‌های اولیه در روزهای شنبه تا دوشنبه (۱۱ تا ۱۳ بهمن ماه) به شکل حضوری برگزار خواهند شد.

بر این اساس امتحانات شنبه ۲۰ دی در روز شنبه ۱۱ بهمن، یکشنبه ۲۱ دی در روز یکشنبه ۱۲ بهمن و دوشنبه ۲۲ دی در روز ۱۳ بهمن برگزار می‌شود.

تاریخ شروع کلاس های نیم‌سال دوم ۱۴۰۴-۱۴۰۵ از روز سه شنبه ۱۴ بهمن ماه و تاریخ حذف و اضافه دروس ۲۵ تا ۲۷ بهمن ماه تعیین شده است.

برای دروسی که امتحانات آن‌ها با تاخیر برگزار شده‌اند و ممکن است محدودیت پیش‌نیازی برای آنها ایجاد شود، امکان تغییر و یا اضافه کردن دروس مربوطه در زمان حذف و اضافه پیش بینی شده است.

به گزارش آرمان آرا، سعید مظلومیان با بیان اینکه انتظام‌بخشی به امور تحصیلی دانشجویان و ایجاد نظم و انسجام در برنامه‌ریزی ترمی مراکز و واحدهای دانشگاهی از اولویت‌های اصلی دانشگاه پیام‌نور است، اظهار کرد: این تصمیم با هدف استفاده بهینه از ظرفیت‌ها و اجرای دقیق برنامه‌های آموزشی و در راستای مصوبات شورای آموزشی دانشگاه اتخاذ شده است.

وی افزود: بر اساس صورت‌جلسه شورای آموزشی دانشگاه، ضوابط مربوط به انتخاب واحد و حذف و اضافه دانشجویان برای اجرا از نیمسال دوم سال تحصیلی آینده ابلاغ شده است.

معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیام‌نور تصریح کرد: امکان حذف و اضافه دروس صرفاً برای دانشجویانی فراهم است که پیش از آغاز نیمسال تحصیلی و در موعد مقرر، مطابق تقویم آموزشی و اطلاعیه‌های رسمی دانشگاه، نسبت به ثبت‌نام و انتخاب واحد اقدام کرده باشند.

مظلومیان ادامه داد: در بازه زمانی حذف و اضافه، هر دانشجو مجاز است حداکثر چهار عنوان از دروس انتخاب‌شده خود را حذف و حداکثر چهار عنوان درس جدید اضافه کند، مشروط بر آنکه حداقل و حداکثر تعداد واحدهای مجاز مندرج در آئین‌نامه آموزشی به‌طور کامل رعایت شود.

وی با تأکید بر تسهیل امور آموزشی دانشجویان خاطرنشان کرد: تغییر گروه درسی در زمان حذف و اضافه، جزو تعداد عناوین دروس حذف یا اضافه‌شده محسوب نمی‌شود و دانشجویان می‌توانند بدون محدودیت از این امکان استفاده کنند.

معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیام‌نور در پایان گفت: این ضوابط به‌منظور آگاهی و اطلاع‌رسانی کامل، از طریق پورتال رسمی و به‌ویژه در ایام امتحانات پایان نیمسال، به اطلاع کلیه دانشجویان دانشگاه خواهد رسید.

به گزارش آرمان آرا، رتبه‌بندی‌های جهانی دانشگاهی به عنوان ابزارهایی برای ارزیابی جایگاه علمی و پژوهشی دانشگاه‌های در سطح بین‌المللی شناخته می‌شوند. سه نظام رتبه‌بندی شانگهای، کیو اس و تایمز با شاخص‌های متنوع کمی و کیفی تلاش می‌کنند تصویری از عملکرد دانشگاه‌ها ارائه دهند. بررسی تغییرات رتبه دانشگاه‌های کشور در این نظام‌های رتبه‌بندی می‌تواند به شناسایی نقاط ضعف و قوت مسیر حرکت دانشگاه‌ها کمک کند.

در این گزارش با بررسی وضعیت دانشگاه‌های ایران در فهرست سه نظام رتبه‌بندی بین‌المللی شانگهای، کیو اس و تایمز در ۵ سال اخیر به دنبال پاسخ به این سوال هستیم که دانشگاه‌های ایران چه جایگاهی در جهان دارند، کدام دانشگاه‌ها بیشترین افت و صعود را داشته‌اند و آیا افزایش دانشگاه‌های یک کشور در فهرست‌های رتبه‌بندی جهانی می‌تواند نشانه‌ای از کیفیت آموزش عالی باشد؟

رتبه‌بندی شانگهای ۲۰۲۵؛ کاهش حضور دانشگاه‌های ایرانی

یکی از مهم‌ترین نظام‌های رتبه‌بندی جهانی دانشگاهی، رتبه‌بندی شانگهای است. این نظام رتبه‌بندی از ۶ سنجه برای رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان استفاده می‌کند و دانشگاه‌ها را بر اساس تعداد دانش‌آموختگان برنده جوایز نوبل و مدال‌های فیلدز، تعداد اعضای هیئت‌علمی برنده جوایز نوبل و مدال‌های فیلدز، تعداد مقالات منتشرشده در مجلات نیچر و ساینس، تعداد پژوهشگران پر استناد انتخاب‌شده توسط مؤسسه کلاریویت، تعداد مقالات نمایه‌شده در نمایه استنادی علوم و علوم اجتماعی وب آو ساینس و سرانه عملکرد دانشگاهی رتبه‌بندی می‌کند.

آخرین ویرایش رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان (شانگهای ۲۰۲۵) مرداد ماه ۱۴۰۴ منتشر شد که در آن ۶ دانشگاه ایرانی حضور داشتند.

بررسی روند تعداد دانشگاه‌های ایرانی در این نظام رتبه‌بندی حاکی از روند نزولی دانشگاه‌های ایرانی در رتبه‌بندی شانگهای است؛ به طوری که در این سال‌ها تعداد دانشگاه‌های ایرانی در این فهرست تقریباً نصف شده و از ۱۱ دانشگاه به ۶ دانشگاه کاهش یافته است.

در سال ۲۰۲۱، تعداد ۱۱ دانشگاه تهران، صنعتی شریف، تربیت مدرس، علوم پزشکی تهران، امیرکبیر، علوم پزشکی شهید بهشتی، شیراز، علم و صنعت، تبریز، فردوسی مشهد، علوم پزشکی ایران در رتبه‌بندی شانگهای حضور داشتند ولی در طول این سال‌ها دانشگاه‌های امیرکبیر، شیراز، فردوسی مشهد، تبریز و علم و صنعت از این فهرست خارج شده‌اند.

دانشگاه صنعتی شریف؛ پیشتاز افت رتبه در شانگهای

بررسی روند رتبه هر یک از این ۶ دانشگاه نشان می‌دهد که در بازه زمانی ۵ ساله از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، تنها دانشگاه علوم پزشکی تهران توانسته رتبه خود را در شانگهای بهبود بخشد و از بازه رتبه ۵۰۱-۶۰۰ به بازه رتبه ۴۰۱-۵۰۰ در سال ۲۰۲۵ برسد و ۵ دانشگاه دیگر روند نزولی را طی کرده‌اند.

دانشگاه تهران از سال ۲۰۲۳ دچار افت رتبه شده و از رتبه ۳۰۱-۴۰۰ به بازه رتبه ۴۰۱-۵۰۰ سقوط کند.

دانشگاه تربیت مدرس نیز همانند دانشگاه تهران روند نزولی را تجربه کرده و از بازه رتبه ۵۰۱-۶۰۰ با افت ۲۰۰ پله‌ای به بازه ۷۰۱-۸۰۰ رسیده است.

دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی نیز با سیر نزولی از بازه رتبه ۷۰۱-۸۰۰ به ۸۰۱-۹۰۰ رسیده است.

دانشگاه صنعتی شریف پیشتاز افت در رتبه‌بندی شانگهای است؛ به طوری که از بازه رتبه ۵۰۱-۶۰۰ در سال ۲۰۲۱ با افت ۳۰۰ پله‌ای برای اولین‌بار رتبه ۸۰۱-۹۰۰ را تجربه کرده است.

دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز که سال ۲۰۲۴ با رتبه ۷۰۱-۸۰۰ حضور در شانگهای را داشت، در سال ۲۰۲۵ به رتبه ۹۰۱-۱۰۰۰ رسیده و در صورتی که سال آینده این روند نزولی را ادامه دهد، از فهرست رتبه‌بندی شانگهای حذف خواهد شد.

کیو اس ۲۰۲۶؛ وقتی تعداد دانشگاه‌ها دو برابر می‌شود

نظام رتبه‌بندی کیو اس مؤسسات را بر اساس شهرت علمی، ارزیابی کارفرمایان، نسبت اعضای هیئت‌علمی به دانشجو، میزان استناد به اعضای هیئت‌علمی، نسبت اساتید بین‌المللی، نسبت دانشجویان بین‌المللی، شبکه پژوهش بین‌المللی، اشتغال فارغ‌التحصیلان و پایداری ارزیابی رتبه‌بندی می‌کند. آخرین ویرایش این نظام رتبه‌بندی (QS ۲۰۲۶) اواخر خردادماه ۱۴۰۴ (ژوئن ۲۰۲۵) با رتبه‌بندی بیش از ۱۵۰۰ مؤسسه از سراسر جهان منتشر شد که در آن ۱۱ دانشگاه ایرانی حضور داشتند.

بررسی روند تعداد دانشگاه‌های ایران در رتبه‌بندی کیو اس نشان می‌دهد که تعداد دانشگاه‌ها در این بازه زمانی از ۶ دانشگاه به ۱۱ دانشگاه افزایش داشته و تقریباً دو برابر شده است.

از ویرایش ۲۰۲۲ این نظام رتبه‌بندی تنها ۶ دانشگاه تهران، صنعتی شریف، صنعتی امیرکبیر، علم و صنعت ایران، شیراز و شهید بهشتی حضور داشتند و در این سال‌ها دانشگاه‌های صنعتی اصفهان، تبریز، فردوسی مشهد، اصفهان و آزاد اسلامی نیز به این فهرست اضافه شدند.

بخشی از افزایش تعداد دانشگاه‌های ایرانی در رتبه‌بندی کیو اس، به بزرگ‌تر شدن فهرست این نظام رتبه‌بندی برمی‌گردد. برای مثال؛ در ویرایش ۲۰۲۲ رتبه‌بندی کیو اس، ۱۳۰۰ دانشگاه برتر دنیا رتبه‌بندی می‌شدند، ولی در آخرین ویرایش این نظام رتبه‌بندی (۲۰۲۶)، بیش از ۱۵۰۰ دانشگاه دنیا رتبه‌بندی شده‌اند. بنابراین قابل انتظار است که دانشگاه‌های ایرانی حاضر در رتبه‌بندی کیو اس نیز به‌دنبال آن، بیشتر شود.

دانشگاه تهران؛ پیشتاز صعود رتبه در کیو اس

روند ۵ ساله رتبه هر دانشگاه در این سال‌ها دچار افت و خیزهایی بوده است. ۹ دانشگاه تهران، شریف، امیرکبیر، علم و صنعت، شیراز، شهید بهشتی و فردوسی مشهد نسبت به ۲۰۲۲ رتبه بهتری کسب کرده‌اند. دو دانشگاه صنعتی اصفهان و تبریز روند نزولی را تجربه کرده و دو دانشگاه دانشگاه اصفهان و دانشگاه آزاد اسلامی برای اولین‌بار در رتبه‌بندی کیو اس حضور پیدا کردند.

دانشگاه تهران توانسته از بازه رتبه ۵۲۱-۵۳۰ در کیو اس ۲۰۲۲ به رتبه ۳۲۲ در کیو اس ۲۰۲۶ برسد و رتبه خود را حدود ۲۰۰ پله بهبود بخشد.

دانشگاه صنعتی شریف نسبت به کیو اس ۲۰۲۲، ۶ پله بهبود رتبه داشته و از رتبه ۳۸۱ به ۳۷۵ رسیده است؛ ولی روند صعودی این دانشگاه همیشگی نبوده است. در فهرست کیو اس ۲۰۲۴ این دانشگاه توانسته بود رتبه خود را با ۴۷ پله بهبود به رتبه ۳۳۴ برساند ولی در بازه زمانی ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶، رتبه این دانشگاه ۴۱ رتبه افت داشته است.

دانشگاه صنعتی امیرکبیر نیز از رتبه ۴۶۵ به ۴۵۶ رسیده و رتبه خود را ۹ پله بهبود بخشیده است؛ ولی رتبه ۴۵۶ بهترین رتبه این دانشگاه نبوده است. در کیو اس ۲۰۲۴ امیرکبیر توانسته بود به رتبه ۳۷۵ برسد ولی این رتبه را حفظ نکرده و با ۸۱ پله کاهش به جایگاه ۴۵۶ رسیده است.

دانشگاه علم و صنعت ایران هم با وجود این‌که ارتقای ۵۴ رتبه‌ای را نسبت به کیو اس ۲۰۲۲ تجربه کرده و از بازه رتبه ۵۴۱-۵۵۰ به رتبه ۴۹۶ رسیده است؛ ولی بهترین رتبه این دانشگاه در کیو اس ۲۰۲۵ (۴۳۶) بوده است و در کیو اس ۲۰۲۶ دچار روند نزولی شده است.

دانشگاه صنعتی اصفهان برای اولین‌بار سال گذشته با رتبه ۴۸۹ وارد فهرست رتبه‌بندی کیو اس ۲۰۲۵ شد ولی در این یک سال ۸۲ رتبه افت داشته است.

دانشگاه تبریز نیز همانند دانشگاه صنعتی اصفهان سال گذشته برای اولین‌بار وارد فهرست کیو اس شد ولی در این یک سال ۲۶ پله افت داشته است.

دانشگاه شیراز در کیو اس ۲۰۲۶ نسبت به ۲۰۲۲ بهبود رتبه داشته و از بازه رتبه ۷۵۱-۸۰۰ به ۷۰۱-۷۱۰ رسیده ولی بهترین رتبه این دانشگاه مربوط به سال ۲۰۲۴ (۶۸۱-۶۹۰) بوده است.

دانشگاه شهید بهشتی با روندی همواره صعودی از بازه رتبه ۱۰۰۱-۱۲۰۰ در کیو اس ۲۰۲۲ به بازه رتبه ۷۴۱-۷۵۰ در کیو اس ۲۰۲۶ رسیده است.

دانشگاه فردوسی مشهد برای اولین‌بار در کیو اس ۲۰۲۴ با رتبه ۱۰۰۱-۱۲۰۰ وارد این فهرست شد، در کیو اس ۲۰۲۶ توانسته رتبه خود را به ۹۵۱-۱۰۰۰ برساند.

دانشگاه اصفهان و دانشگاه آزاد اسلامی اولین حضور را فهرست رتبه‌بندی کیو اس را در ویرایش ۲۰۲۶ تجربه کردند.

با این وجود وقتی روند یک سال اخیر دانشگاه‌های حاضر در رتبه‌بندی کیو اس را بررسی می‌کنیم، مشاهده می‌کنیم که ۶ دانشگاه صنعتی شریف، صنعتی امیرکبیر، علم و صنعت ایران، صنعتی اصفهان، تبریز و شیراز افت رتبه داشته‌اند و تنها دو دانشگاه تهران و شهید بهشتی رتبه بهتری نسبت به سال گذشته کسب کرده‌اند.

تایمز ۲۰۲۵؛ تعدد دانشگاه‌های ایرانی به معنای پیشرفت است؟

رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهانی تایمز (World University Rankings) دانشگاه‌های جهان را بر اساس ۱۸ شاخص در پنج حوزه کلیدی آموزش، محیط پژوهشی، کیفیت پژوهش، مشارکت صنعت و چشم‌انداز بین‌المللی رتبه‌بندی می‌کند. آخرین ویرایش رتبه‌بندی تایمز (تایمز ۲۰۲۵) مهرماه ۱۴۰۳ منتشر شد و در آن بیش از ۲ هزار مؤسسه رتبه‌بندی شدند. در این فهرست ۸۱ دانشگاه ایرانی حضور داشتند.

تعداد دانشگاه‌های ایرانی در رتبه‌بندی تایمز در بازه زمانی ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، از ۴۷ دانشگاه به ۸۱ دانشگاه افزایش یافته است. البته همانند رتبه‌بندی کیو اس در رتبه‌بندی تایمز نیز بخشی از افزایش تعداد دانشگاه‌های ایرانی مربوط به بزرگ‌تر شدن فهرست این نظام رتبه‌بندی است. در ویرایش ۲۰۲۱ رتبه‌بندی تایمز، ۱۵۲۷ دانشگاه از کشورهای مختلف دنیا رتبه‌بندی شده بودند، ولی در آخرین ویرایش این نظام رتبه‌بندی (۲۰۲۵)، بیش از ۲ هزار دانشگاه دنیا رتبه‌بندی شده‌اند. بنابراین دانشگاه‌های ایرانی حاضر در فهرست رتبه‌بندی تایمز نیز بیشتر شده است.

بررسی روند تغییر رتبه ۱۰ دانشگاه برتر ایرانی (از بین ۸۱ دانشگاه حاضر در فهرست تایمز) در سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که از بین این ۱۰ دانشگاه، ۵ دانشگاه ارتقای رتبه را نسبت به ۵ سال قبل تجربه کرده‌اند، دو دانشگاه افت رتبه داشته‌اند و دو دانشگاه برای اولین‌بار در این فهرست حضور پیدا کرده‌اند و یک دانشگاه رتبه ثابتی داشته است.

دانشگاه صنعتی شریف توانسته از رتبه ۴۰۱-۵۰۰ به بازه رتبه ۳۰۱-۳۵۰ ارتقا پیدا کند و رتبه خود را بهبود بخشد.

دانشگاه صنعتی امیرکبیر نیز از رتبه ۵۰۱-۶۰۰ به ۳۵۱-۴۰۰ ارتقا یافته است.

دانشگاه علم و صنعت ایران نیز در این بازه زمانی با افت و خیز توانسته رتبه خود را حدود ۱۵۰ پله بهتر کند.

دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه در دو سال ۲۰۲۳ و ۲۰۲۵ در این نظام رتبه‌بندی حضور داشته است.

دانشگاه تهران پس از یک سال افت رتبه ۳۰۰ پله‌ای در سال ۲۰۲۲ (۸۰۱-۱۰۰۰)، توانسته رتبه خود را به تدریج بهبود بخشد و در سال ۲۰۲۵ به بازه رتبه ۴۰۱-۵۰۰ برسد.

دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل در این ۵ سال دچار افت رتبه شده و از بازه رتبه ۳۵۱-۴۰۰ به ۵۰۱-۶۰۰ رسیده است.

دانشگاه صنعتی شیراز با حدود ۳۰۰ پله ارتقا از بازه رتبه ۶۰۱-۸۰۰ با به ۵۰۱-۶۰۰ رسیده است.

دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال‌های ۲۰۲۲، ۲۰۲۳، ۲۰۴ افت رتبه ۱۰۰ پله‌ای را نسبت به سال ۲۰۲۱ تجربه کرد ولی در سال ۲۰۲۵ توانست به همان بازه رتبه سال ۲۰۲۱ (۵۰۱-۶۰۰) بازگردد.

دانشگاه علوم پزشکی البرز در سال ۲۰۲۵ برای اولین‌بار در نظام رتبه‌بندی تایمز حضور پیدا کرد.

دانشگاه علوم پزشکی بابل نیز از سال ۲۰۲۳ با رتبه ۴۰۱-۵۰۰ وارد نظام رتبه‌بندی تایمز شد و در حال حاضر حاضر در رتبه ۶۰۱-۸۰۰ قرار دارد.

به طور کل می‌توان گفت که تنها «افزایش تعداد دانشگاه‌ها» در نظام‌های رتبه‌بندی جهانی نمی‌تواند نشانه‌ای از پیشرفت و بهبود وضعیت دانشگاه‌ها باشد. بلکه بررسی دقیق وضعیت هر دانشگاه تصویر شفاف‌تری را پیش چشمان ما قرار می‌دهد.

برای مثال؛ بررسی وضعیت ۸۱ دانشگاه ایرانی حاضر در رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۵ نسبت به سال ۲۰۲۴ نشان داد که تنها ۵ موفق شده بودند رتبه خود را ارتقا دهند و رتبه ۲۰ دانشگاه دچار کاهش شده بود.

پیشتازان صعود و رکوردداران افت رتبه

بررسی روند ۵ سال اخیر ۶ دانشگاه ایرانی حاضر در رتبه‌بندی شانگهای ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که دانشگاه صنعتی شریف با ۳۰۰ پله افت، رکورددار کاهش رتبه است و دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز تنها دانشگاهی است که توانسته رتبه خود را بهبود بخشد.

در رتبه‌بندی کیو اس نیز دانشگاه شهید بهشتی با ۲۵۹ پله صعود رکورددار ارتقای رتبه است و دانشگاه صنعتی اصفهان با ۸۲ پله کاهش، بیشترین افت رتبه را داشته است.

در بین ۱۰ دانشگاه اول فهرست ۸۱ دانشگاه ایرانی حاضر در رتبه‌بندی تایمز، دانشگاه‌های امیرکبیر و علم و صنعت با ۱۵۰ پله صعود بیشترین صعود و دانشگاه علوم پزشکی بابل با ۲۰۰ پله افت، بیشترین روند نزولی را داشته‌اند.

رتبه‌های دانشگاهی ابزار سنجش هستند، نه هدف

تحلیل داده‌های ۳ نظام رتبه‌بندی معتبر جهانی نشان می‌دهد که آموزش عالی ایران در یک وضعیت دوگانه قرار گرفته است. از یک سو تعداد دانشگاه‌های حاضر در فهرست‌های رتبه‌بندی کیو و اس و تایمز افزایش یافته ولی در نظام رتبه‌بندی شانگهای روند نزولی کاملاً واضح است.

از سوی دیگر افزایش کمی حضور دانشگاه‌های ایرانی در رتبه‌بندی‌های کیو اس و و تایمز تا حد زیادی به بزرگ‌تر شدن فهرست‌های این نظام‌های رتبه‌بندی بر می‌گردد و نباید به عنوان یک شاخص قطعی پیشرفت تعبیر شود.

مهم‌تر از همه این‌که رتبه‌بندی‌ها باید به عنوان ابزاری برای سنجش و وسیله‌ای برای مشاهده نقاط قوت و ضعف مسیر حرکت باشند و نباید برای مدیران و سیاست‌گذاران به هدف نهایی تبدیل شوند. تبدیل رتبه‌بندی‌ها به هدف و تمرکز بر بهبود ظاهری و تمرکز تنها بر افزایش تعداد دانشگاه‌ها بدون ارتقای واقعی کیفیت می‌تواند خطرناک باشد.

در حال حاضر نشانه‌های افت رتبه دانشگاه‌ها به‌ویژه دانشگاه‌های برتر کشور در نظام‌های رتبه‌بندی جهانی در حال نمایان شدن است و زمان آن رسیده برنامه‌ای برای ارتقای کیفی دانشگاه‌ها ارائه شود. باید فراتر از رتبه‌ها و آمارها با تقویت زیرساخت‌ها و پژوهش‌های کیفی و توسعه همکاری‌های بین‌المللی مسیر ارتقای کیفی دانشگاه‌های کشور هموارتر شود.

به گزارش آرمان آرا، برنامه زمان‌بندی انتخاب واحد تکمیلی دانشجویان این واحد دانشگاهی برای نیمسال اول سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ (نیمسال ۴۰۴۱) اعلام شد.

بر این اساس، فرآیند انتخاب واحد تکمیلی روز شنبه ۱۵ شهریور ۱۴۰۴ در سه نوبت زمانی برگزار می‌شود؛ نوبت اول از ساعت ۸ تا ۱۱:۳۰ ویژه دانشجویان ورودی ۱۴۰۱ و ماقبل، نوبت دوم از ساعت ۱۲ تا ۱۵:۳۰ برای ورودی‌های ۱۴۰۲ و نوبت سوم از ساعت ۱۶ تا ۲۰ برای ورودی‌های ۱۴۰۳ اختصاص یافته است.

طبق این اطلاعیه دانشجویان برای تکمیل انتخاب واحد در این نوبت نیازی به دریافت مجوز جدید ندارند و تنها افرادی که در مرحله قبلی مجوز نگرفته‌اند، باید درخواست خود را در سامانه آموزشیار ثبت کنند. همچنین پرداخت مجدد شهریه الزامی نیست و در صورتی‌که شهریه ثابت و ۷۰ درصد شهریه متغیر در نوبت قبلی پرداخت شده باشد، دانشجو می‌تواند بدون مشکل انتخاب واحد کند. حذف و اضافه دروس نیز مشابه نوبت قبلی انجام می‌شود و دانشجویان می‌توانند با رعایت سقف و کف واحدها و مقررات مربوط به پیش‌نیاز و هم‌نیاز، دروس خود را تغییر دهند.

به گزارش آرمان آرا، به دنبال وقوع جنگ ۱۲ روزه میان جمهوری اسلامی ایران و رژیم صهیونیستی و لغو یا تعویق بخشی از امتحانات پایان‌ترم دانشگاه‌های کشور، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت و دانشگاه‌های وابسته به آنها تغییراتی در تقویم آموزشی نیمسال اول سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ اعمال کردند و براساس آن کلیه امتحانات پایان ترم دانشگاهها به شهریور موکول شد.

از همین رو برگزاری حضوری امتحانات پایان ترم دانشگاهها از هفته آینده کلید می خورد.

این در حالی است که روز گذشته استانداری تهران با صدور اطلاعیه‌ای از تعطیلی کلیه ادارات و بانک‌ها در روز شنبه اول شهریور خبر داد. این اعلام در حالی صورت گرفت که برخی دانشگاه‌ها پیش‌تر زمان‌بندی برگزاری امتحانات خود را برای همین روز مشخص کرده بودند. با این وجود محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران با تأکید مجدد بر عدم تغییر زمان‌بندی امتحانات دانشگاه‌ها اعلام کرد: امتحانات دانشگاه‌ها روز شنبه اول شهریور طبق برنامه قبلی برگزار خواهد شد و تعطیلی واحدهای اداری تغییری در برگزاری امتحانات ایجاد نخواهد کرد.

به دنبال اعلام استانداری دانشگاه‌ها نیز با صدور اطلاعیه‌های تکمیلی، تأکید کردند که برنامه امتحانات بدون تغییر و مطابق زمان‌بندی اعلام شده برگزار خواهد شد.

از جمله این دانشگاه‌ها می‌توان به شهید بهشتی، خواجه نصیر، شریف و چند دانشگاه دیگر اشاره کرد.

در همین راستا خبرگزاری مهر در این گزارش آخرین تغییرات زمانی برگزاری امتحانات، تقویم آموزشی سال تحصیلی جدید را منتشر کرده که به شرح زیر است:

اطلاعیه دانشگاه‌ها درباره تقویم آموزشی جدید

دانشگاه آزاد اسلامی: براساس دستورالعمل تقویم آموزشی سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ ویژه دانشجویان رشته‌های غیرپزشکی و علوم پزشکی، ثبت‌نام و انتخاب واحد از ۲۵ مرداد تا ۶ شهریور ۱۴۰۴ انجام می‌شود.

کلاس‌های نیمسال اول از ۲۲ شهریورماه آغاز خواهد شد و بازه حذف و اضافه از ۲۹ شهریور تا ۳ مهر تعیین شده است. امتحانات پایان‌ترم نیز طبق این تقویم برای دانشجویان رشته‌های غیرپزشکی از ۱۴ تا ۲۵ دی و برای دانشجویان گروه علوم پزشکی از ۲۰ دی تا ۲ بهمن ۱۴۰۴ برگزار می‌شود.

دانشگاه های علوم پزشکی : رئیس مرکز آموزش وزارت بهداشت در اطلاعیه ای اعلام کرد: نیمسال اول ۲۹ شهریور ماه آغاز می‌شود و کلاس‌ها ۲۴ دی‌ماه به پایان می‌رسد.
همچنین نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ با ۱۷ هفته آموزش از ۶ آذر آغاز می‌شود. حذف و اضافه تا ۲ هفته پس از شروع نیمسال و حذف اضطراری تا ۵ هفته قبل از پایان ترم ممکن است. همچنین امتحانات پایان ترم از ۲۸ دی تا ۱۴ بهمن برگزار می‌شود.

دانشگاه اصفهان: در اطلاعیه معاونت دانشجویی خود اعلام کرده است بازگشایی خوابگاه‌ها برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی از ۲۰ مرداد اعلام شده است. همچنین معانت دانشجویی نیز فعال شدن خوابگاه‌ها برای دانشجویان ورودی نیمسال اول را از تاریخ ۲۷ شهریور اعلام نموده است.

دانشگاه خوارزمی: طبق اعلام این دانشگاه انتخاب واحد از ۲۴ تا ۲۶ شهریور (دانشجویان جامانده: ۲۹ و ۳۰ شهریور) انجام می‌شود همچنین کلاس‌ها از ۲۹ شهریور آغاز و تا ۱۷ دی ادامه دارد. حذف و اضافه و ارزشیابی بین مهر و دی

انجام می‌شود. امتحانات عمومی ۲۰ تا ۲۲ دی و دانشکده‌ها ۲۳ دی تا ۸ بهمن برگزار می‌شود.

دانشگاه علامه طباطبایی: طبق اعلام و تقویم آموزشی این دانشگاه انتخاب واحد نیم‌سال اول سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ از ۲۲ شهریور ۱۴۰۴ آغاز می‌شود. بازه حذف و اضافه ۱۲ تا ۱۶ مهر و پایان حذف اضطراری ۱۷ دی است.کلاس‌ها از ۲۲ شهریور آغاز و تا ۱۷ دی ادامه دارد و

امتحانات پایان‌ترم از ۲۸ دی تا ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ برگزار می‌شود.

دانشگاه فردوسی مشهد: بر اساس اعلام معاونت آموزشی این دانشگاه امتحانات پایان نیمسال دوم از تاریخ ۴ تا ۱۸ شهریور برگزار خواهد شد، همچنین زمان انتخاب واحد بین ۲۲ تا ۲۷ شهریور اعلام شده به دنبال آن نیز آغاز

کلاس‌ها از تاریخ ۲۹ شهریور خواهد بود.

دانشگاه بوعلی همدان: طبق بخشنامه آموزشی این دانشگاه امتحانات پایان‌ترم این دانشگاه ۱۱ تا ۲۷ شهریور، همچنین انتخاب واحد از تاریخ ۲ شهریور و زمان آغاز کلاس‌ها از ۲۹ شهریور اعلام شده است.

دانشگاه تربیت مدرس: انتخاب واحد دانشجویان دانشگاه تربیت مدرس از ۲۲ تا ۲۶ شهریور انجام می‌شود و کلاس‌ها از ۲۹ شهریور آغاز خواهد شد. پایان کلاس‌ها ۱۷ دی اعلام شده و امتحانات دروس مدرسی از ۲۰ تا ۲۴ دی و

دروس تخصصی از ۲۸ دی تا ۸ بهمن ۱۴۰۴ برگزار خواهد شد.

دانشگاه یزد: در آخرین اطلاعیه آموزشی خود اعلام نموده که زمان انتخاب واحد برای سال تحصیلی جدید از ۲۵ تا ۲۶ شهریور خواهد بود؛ همچنین زمان برگزاری کلاس‌ها هم از ۲۹ شهریور تا ۱۸ دی تعیین شده است. طبق تقویم آموزشی این دانشگاه امتحانات پایان‌ترم در فاصله زمانی ۲۲ دی تا ۶ بهمن اعلام شده است.

دانشگاه الزهرا: انتخاب واحد دانشجویان از ۲۲ تا ۲۵ شهریور انجام می‌شود و کلاس‌ها از ۲۹ شهریور آغاز می‌شود. حذف و اضافه در ۵ تا ۸ مهر انجام می‌شود. پایان کلاس‌ها ۱۷ دی و امتحانات از ۲۱ دی آغاز می‌شود؛ امتحانات دروس عمومی تا ۲۳ دی و دروس تخصصی تا ۷ بهمن ادامه دارد.

دانشگاه گیلان: این دانشگاه زمان انتخاب واحد را تاریخ ۲۴ تا ۲۶ شهریور اعلام کرده و آغاز کلاس‌ها طبق زمان بندی اکثر دانشگاه ها از ۲۹ شهریور تعیین شده است. امتحانات پایان‌ترم نیز در فاصله ۱۴ دی تا اول بهمن اعلام شده است.

دانشگاه شهید بهشتی: در آخرین اطلاعیه واحد معاونت دانشجویی این دانشگاه بازگشایی خوابگاه‌ها ۲۹ مرداد اعلام شده است در اطلاعیه معاونت آموزشی این دانشگاه نیز زمان انتخاب واحد بین ۲۲ تا ۲۴ شهریور تعیین شده و زمان شروع کلاسها از ۱ مهر اعلام شده است؛ امتحانات پایان‌ترم دانشگاه شهید بهشتی بین ۲۸ دی تا ۱۱ بهمن سال جاری اعلام شده است.

دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی: معاونت دانشجویی این دانشگاه بازگشایی خوابگاه‌ها را از تاریخ ۲۸ مرداد اعلام نموده است.

دانشگاه تهران: طبق اطلاعیه جدید معاونت دانشجویی این دانشگاه زمان بازگشایی خوابگاه‌ها اول شهریور است. همچنین طبق اطلاعیه معاونت آموزشی این دانشگاه زمان انتخاب واحد در فاصله ۲۲ تا ۲۸ شهریور خواهد بود و بازه زمانی اخذ و گذراندن دروس به صورت تکدرس برای دانشجویان واجد شرایط، از تاریخ ۲۴ شهریور تا ۱۲ مهر است.

دانشگاه علم و صنعت: کلاس‌های آموزشی این دانشگاه از ۱ مهر آغاز خواهد شد. حذف و اضافه دروس نیز در بازه زمانی مشخصی برگزار می‌شود که طبق تقویم، زمان دقیق آن در بازه ۵ تا ۷ مهر تعیین شده است. امتحانات میان‌ترم دروس علوم پایه از اواسط نیمه دوم ترم آغاز می‌شود و ارزشیابی کلاس‌های عملی و آزمایشگاهی در آذر ماه صورت می‌گیرد. پایان کلاس‌های این نیمسال تحصیلی در ۱۱ دی اعلام شده و شروع امتحانات پایانی از ۲۰ دی در نظر گرفته شده است؛ امتحانات نیز تا ۱ بهمن ۱۴۰۴ ادامه خواهد داشت.

دانشگاه پیام نور: طبق اطلاعیه جدی معاون آموزشی این دانشگاه آزمون‌های لغو شده در پایان خرداد ۱۴۰۴ به مرداد موکول شد و تا پایان این هفته ادامه خواهد داشت.

دانشگاه جامع علمی-کاربردی: این دانشگاه اعلام کرده است که امتحانات پایان نیمسال دوم ۱۴۰۴-۱۴۰۳ از ۱ تا ۱۶ شهریور، طبق برنامه قبلی در مراکز آموزشی برگزارخواهد شد.

دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی: انتخاب واحد دانشجویان ۲۵ و ۲۶ شهریور انجام می‌شود و کلاس‌ها از ۲۹ شهریور آغاز می‌شود. حذف و اضافه ۸ تا ۹ مهر برگزار می‌شود. امتحانات پایان‌ترم نیز از ۲۰ دی تا ۶ بهمن ۱۴۰۴ ادامه خواهد داشت.

جدول تاریخ برگزاری امتحانات شهریورماه