به گزارش آرمان آرا،؛ احمدی عضو موظف هیات‌ مدیره هلدینگ صدر تأمین در گفت‌وگویی تحلیلی، ابعاد مختلف این مساله و ضرورت بازنگری در سیاست‌های کلان را تشریح می‌کند.

احسان احمدی در تشریح وضعیت کنونی ذوب‌ آهن اصفهان گفت: سیاست‌های کنونی انرژی و مواد اولیه ایران با الزامات فناوری کوره‌ بلند هم‌راستا نیست. مدل حمایتی کشور عمدتاً نانوشته و در جهت بهره‌گیری حداکثری از گاز طبیعی ارزان برای تولید فولاد بوده است. این رویکرد هرچند رشد سریعی در ظرفیت فولاد ایجاد کرد، اما وابستگی شدیدی به گاز پدید آورده که در شرایط کمبود انرژی، پاشنه آشیل صنعت شده است. در این میان، ذوب‌ آهن اصفهان که بر فناوری متفاوت کوره بلند با سوخت زغال‌ سنگ متکی است، از مواهب یارانه گاز تقریباً بی‌بهره مانده و به عکس، افزایش هزینه زغال‌ سنگ بدون یارانه و محدودیت عرضه سنگ‌ آهن، این شرکت را به تنگنا رسانده است.

وی در توضیح تفاوت فناوری‌های تولید فولاد افزود: دو فناوری اصلی تولید فولاد شامل روش کوره بلند/ کنورتور و روش احیای مستقیم با کوره قوس الکتریکی است. حدود ۸۵ درصد فولاد جهان با کوره بلند تولید می‌شود، در حالی‌که بیش از ۸۷ درصد فولاد ایران از مسیر احیای مستقیم و قوس الکتریکی است. در روش کوره بلند کک، زغال‌ سنگ و سنگ‌ آهن در کوره بلند ذوب و احیا شده و چدن تولید می‌شود و سپس چدن در مبدل اکسیژنی به فولاد تبدیل می‌گردد. در مقابل و در روش احیای مستقیم، گاز طبیعی عامل احیا است و آهن اسفنجی تولیدشده در کوره قوس الکتریکی ذوب و به فولاد خام تبدیل می‌شود.

احمدی با اشاره به نقش تعیین‌کننده انرژی و مواد اولیه در انتخاب فناوری بیان داشت: دسترسی به مواد اولیه و انرژی نقش تعیین‌کننده‌ای در هزینه تمام‌شده دارد. در ایران وفور گاز طبیعی و برق ارزان در قیاس با دشواری تأمین کک و زغال‌ سنگ باعث شده کوره بلند مزیت کمتری داشته باشد. به بیان دیگر، سهولت نسبی تأمین گاز نسبت به زغال‌ سنگ به‌علاوه هزینه کمتر آن سبب شده است توسعه فولاد کشور عمدتاً بر پایه احیای مستقیم باشد. برای نمونه، ذوب‌ آهن اصفهان تنها فولادساز بزرگ ایران با فناوری کوره بلند است و سوخت اصلی آن زغال‌ سنگ می‌باشد، در حالی که فولاد مبارکه با روش احیای مستقیم از گاز طبیعی استفاده می‌کند.

در ظرفیت‌های تولید بالا، روش کوره بلند مزیت مقیاس دارد

عضو موظف هیات‌ مدیره هلدینگ صدر تأمین در خصوص جنبه اقتصادی دو فناوری توضیح داد: از نظر سرمایه‌گذاری، تا ظرفیت حدود ۲ میلیون تن در سال هزینه سرانه هر دو روش نزدیک است، اما در ظرفیت‌های بالاتر، کوره بلند از مزیت مقیاس برخوردار می‌شود و اقتصادی‌تر است، زیرا در احیای مستقیم برای هر واحد ظرفیت جدید باید ماژول احیا و کوره قوس اضافه شود، در حالی که یک کوره بلند می‌تواند چند میلیون تن تولید را پوشش دهد. این تفاوت فناوری باعث تفاوت در ساختار هزینه‌ها نیز شده است. در کوره بلند سهم عمده هزینه با مواد اولیه است و انرژی عمدتاً از سوخت زغال‌ سنگ تأمین می‌شود، در حالی که در مسیر احیای مستقیم هزینه گاز، برق و مواد اولیه فرآوری‌شده وزن بیشتری دارد.

وی با نقد سیاست انرژی کشور گفت: الگوی انرژی صنعت فولاد ایران متکی بر گاز ارزان است که نا هم ترازی در هزینه انرژی واحد‌های مختلف ایجاد کرده است. طبق گزارش‌ها، حدود ۹۰ درصد فولاد ایران از روش احیای مستقیم گازمحور تولید می‌شود که مصرف انرژی آن در مجموع چهار برابر میانگین جهانی است. اتکا به گاز یارانه‌ای سال‌ها مزیت محسوب می‌شد، اما اکنون با کمبود گاز، این مدل ناپایدار قلمداد می‌شود.

قیمت تمام شده بالاتر در ذوب آهن، ثمره نابرابری در پرداخت یارانه انرژی

احمدی با اشاره به نابرابری میان واحد‌های تولیدی تصریح کرد: سهم تولید کوره بلند بسیار محدود بوده و این عدم‌تنوع فناوری یکی از دلایل شدت بالای مصرف انرژی در فولاد ایران دانسته شده است. سال‌ها یارانه سنگین انرژی باعث شده قیمت انرژی بخش فولاد بسیار پایین باشد و سهم انرژی در بهای تمام‌شده فولاد ظاهراً ناچیز به نظر برسد. اما همه واحد‌ها از یارانه به یک میزان منتفع نشده‌اند. برای مثال، ذوب‌ آهن اصفهان که از زغال‌ سنگ استفاده می‌کند، بخش قابل توجهی از کک مورد نیاز خود را وارد می‌کند و این بخش از سوخت مشمول یارانه دولتی نیست. در نتیجه هزینه انرژی این واحد بالاتر از رقبای گازسوز است و فشار مالی زیادی را متحمل می‌شود.

وی ادامه داد: این نابرابری سیاستی موجب شده حاشیه سود شرکت‌های گاز محور کمتر تحت تأثیر افزایش قیمت انرژی قرار گیرد، در حالی که شرکت‌هایی مثل ذوب‌ آهن از یارانه انرژی بی‌بهره‌اند و حتی در پرداخت قبوض گاز خود دچار مشکل شده‌اند. بحران‌های تأمین انرژی نیز تمامی فولادسازان را درگیر می‌کند و مستقیماً تولید را کاهش می‌دهد.

این صاحب نظر عرصه فولاد درباره وضعیت زنجیره معدن تا فولاد اظهار داشت: تولید فولاد وابسته به زنجیره یکپارچه اکتشاف معدن، استخراج، فرآوری و فولادسازی است. در دهه‌های گذشته، ایجاد ذوب‌ آهن اصفهان خود محرک اکتشاف معادن متعدد در کشور بود و بنیان صنایع ایران بر محور ذوب‌ آهن شکل گرفت. اما امروز متأسفانه سنگ‌ آهن مرغوب کشور به جای تامین کامل نیاز ذوب‌ آهن، برای صادرات ارسال می‌شود.

خصوصی‌سازی‌ها، بانی معادن کشور را برای تامین مواد اولیه وابسته کرده است

احمدی با اشاره به بحران تأمین مواد اولیه ذوب‌ آهن گفت: نمونه ملموس، بحران تامین مواد اولیه ذوب‌ آهن است که نیمی از ظرفیت تولیدی آن را بلااستفاده گذاشته است. تفکیک معادن از فولادسازان پس از خصوصی‌سازی‌ها یکی از عوامل این وضعیت است. ذوب‌ آهن اصفهان که زمانی خود مالک یا مدیر معادن بود، اکنون برای تأمین سنگ‌ آهن و کک وابسته به بازار شده است.

وی در نقد روند خصوصی‌سازی افزود: خصوصی‌سازی در بخش معدن و فولاد در ایران با چالش‌های ساختاری همراه بوده است. پس از واگذاری‌ها، صاحبان جدید معادن لزوماً خود را متعهد به تامین بلندمدت صنایع پایین‌دستی نمی‌دیدند و انگیزه صادرات مواد خام تقویت شد. در نتیجه صنایع مادر مانند ذوب‌ آهن که بر مبنای دسترسی به معادن داخلی بنیان‌گذاری شده بودند، دچار کمبود مواد اولیه شدند.

نقش آفرینی مستقیم ذوب آهن اصفهان در پروژه‌های عمرانی کشور

عضو موظف هیات‌ مدیره هلدینگ صدر تأمین در خصوص نقش ملی ذوب‌ آهن اصفهان تأکید کرد: ذوب‌ آهن اصفهان به عنوان نخستین کارخانه فولادسازی بزرگ کشور، نقشی فراتر از یک بنگاه صنعتی معمولی ایفا کرده است. بسیاری از پروژه‌های عمرانی مانند سدها، پل‌ها، برج‌ها و نیروگاه‌ها در دهه‌های گذشته با فولاد تولیدی ذوب‌ آهن شکل گرفته است.

احمدی در ادامه به اهمیت تولید ریل ملی پرداخت و اظهار داشت: در سال‌های اخیر، این شرکت با راه‌اندازی خط تولید ریل ملی، کشور را از واردات ریل بی‌نیاز کرده است. تولید ریل مطابق استاندارد‌های بین‌المللی موجب شد طرح‌های توسعه ریلی با سرعت و صرفه بیشتری انجام شوند. بدون ریل ملی، رکورد‌های ریل‌گذاری و پیشرفت پروژه‌های ریلی امکان‌پذیر نبود.

تولید فولاد کوره بلندی از منظر امنیت صنعتی

وی افزود: از منظر امنیت صنعتی نیز حضور یک فولادساز کوره‌ بلند در کشور مزیت راهبردی تلقی می‌شود. این فناوری امکان تولید برخی محصولات خاص را فراهم می‌کند که تنها با کوره بلند قابل تولیدند. در شرایط تحریم و محدودیت واردات، تولید این اقلام در داخل کشور حیاتی است.

این مقام صنعتی درباره ضرورت حمایت دولت اظهار داشت: حمایت دولتی از صنایع مادر مانند فولاد یک اصل پذیرفته‌شده در توسعه صنعتی است. دولت می‌تواند با واگذاری پهنه‌ها و معادن به فولادسازان یا ایجاد مشارکت میان معادن و کارخانه‌ها، زنجیره تامین را تضمین کند. همچنین بازبینی تعرفه‌های گاز و برق صنایع و حرکت به سمت واقعی‌سازی تدریجی قیمت‌ها همراه با پرداخت یارانه مستقیم به صنایع بهره‌ور ضروری است.

احمدی با اشاره به تجربه‌های جهانی گفت: در سطح بین‌المللی، اغلب دولت‌ها برای صنایع فولاد کوره‌ بلند سیاست‌های حمایتی ویژه‌ای داشته‌اند. چین با اعطای اعتبارات عظیم بانکی و انرژی یارانه‌ای از فولادسازان خود پشتیبانی کرده است. هند نیز با واگذاری معادن به شرکت‌های فولادی، یکپارچگی زنجیره را حفظ کرده است. در اروپا نیز حمایت‌های تعرفه‌ای و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین برای حفظ رقابت‌پذیری فولادسازان اجرا می‌شود.

ذوب آهن اصفهان به بسته حمایتی ویژه نیاز دارد

وی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: سیاست مواد اولیه کشور در دهه اخیر دچار نوعی ناهم‌ترازی بوده است. ادامه سیاست‌های یکسان‌نگر فعلی ممکن است به خاموشی کوره‌های ذوب‌ آهن بینجامد. ذوب‌ آهن به یک بسته سیاستی ویژه احتیاج دارد که شامل تأمین ویژه مواد اولیه، درنظرگرفتن یارانه سوخت برای زغال‌ سنگ، حمایت مالی جهت نوسازی فناوری‌ها و ادغام عمودی با بخش معدن است.

احمدی در پایان گفت: عدالت صنعتی ایجاب می‌کند همان‌گونه که فولادسازان گازی سال‌ها از انرژی یارانه‌ای بهره بردند، فولادساز زغال‌پایه نیز از حمایت متناسب برخوردار شود. تداوم حیات ذوب‌ آهن به معنای حفظ توان داخلی در تولید محصولات کلیدی و جلوگیری از وابستگی در این بخش‌ها است. تنها با نگاه سیاستی متفاوت و هوشمندانه می‌توان این میراث صنعتی ارزشمند را احیا کرد و چشم‌انداز توسعه فولاد کشور را به صورت متوازن محقق نمود.