خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها – معصومه مجدم: در معادلات پیچیده رسانه‌ای امروز آنچه یک برنامه را از تولید صرف به جریان‌سازی ارتقا می‌دهد، نه تجهیزات خیره کننده که جوهره انسانی و نبوغ نهفته در دل جوانانی است که بی‌چشم‌داشت،

به رسالت خود ایمان دارند. برنامه‌ «الامه» بیش از آنکه تنها یک خروجی تصویری از صدا و سیمای مرکز خوزستان باشد نمادی از یک گذار جسورانه است؛ گذاری از محدودیت‌های امکانات به وسعت تأثیرگذاری.

امروز در حالی که بسیاری از مراکز تولیدی در سایه‌ رویکردهای سنتی به حاشیه می‌روند، «الامه» و تلاش‌های مجموعه‌ «۲۴۷» پرده از حقیقتی تازه برداشته‌اند؛ اینکه ایمان به محتوا و خلاقیت جوانانه می‌تواند در اتاق‌های ساده با نورپردازی‌های بی‌پیرایه، مخاطبانی را تا آن سوی مرزها و در پهنه فضای مجازی با خود همراه کند.

در روزهایی که جنگ رمضان باعث به وجود آمدن یکی از مهم‌ترین میدان‌های روایت، تحلیل و تبیین در فضای رسانه‌ای کشور تبدیل شده بود، یک مجموعه رسانه ای به نام «مجموعه ۲۴۷» وابسته به اداره کل تبلیغات اسلامی استان خوزستان با تولید و انتشار ۱۵ برنامه متنوع، حضوری پررنگ و چندلایه در عرصه رسانه‌ای داشت. این مجموعه با تکیه بر ظرفیت نیروهای جوان، خلاق و متخصص، تلاش کرد از زاویه‌های مختلف به جنگ بپردازد؛ از تحلیل حقوقی و بین‌المللی گرفته تا روایت مردمی، نگاه قرآنی، تولیدات هنری، طنز، رصد فضای مجازی و پوشش میدانی.

آنچه فعالیت‌های «مجموعه ۲۴۷» را متمایز می‌کند، فقط تعدد برنامه‌ها نیست؛ بلکه تنوع قالب‌ها و نگاه‌هاست. از پادکست و برنامه تلویزیونی گرفته تا تولیدات مبتنی بر هوش مصنوعی، گفتگوهای قرآنی، بررسی معاهدات بین‌المللی، روایت‌های میدانی و حتی برنامه‌های طنز و اجتماعی، همگی نشان می‌دهد که این مجموعه توانسته در متن یک رخداد مهم به یک قرارگاه رسانه‌ای فعال و شبانه‌روزی در خوزستان تبدیل شود؛ قرارگاهی که معنای نامش را هم دقیقاً در همین مأموریت خلاصه کرده است: ۲۴ ساعت و هفت روز هفته در حال تولید، روایت و انتشار است.

یکی از برنامه های تولید شده در مجموعه ۲۴۷، ویژه برنامه «الامه» بود که به کنش های فضای مجازی و حقیقی کشورهای حوزه عربی در خصوص جنگ رمضان ایران و جبهه مقاومت می پرداخت، توسط مرکز رسانه روایت خوزستان تولید شده است. این برنامه با حضور کارشناسان فرهنگی و پژوهشگران جهان اسلام و اساتید دانشگاه در حوزه سیاست بین الملل در ۱۰ اپیزود تهیه شده است. برنامه «الامه» با مجری گری احسان سعدی روزهای دوشنبه و چهارشنبه از شبکه یک سیما و سیمای مرکز خوزستان پخش شد.

این برنامه تنها یک ویژه‌برنامه برای بازه‌ زمانی خاص نبود؛ «الامه» یک فتوح رسانه‌ای بود که نشان داد خوزستان با تکیه بر ظرفیت‌های بومی و نخبگان جوانش، نه تنها دروازه تاریخی تشیع که اکنون می‌تواند دروازه‌ صدور گفتمان انقلاب اسلامی به جهان عرب باشد. تقدیری که از عوامل این برنامه به عمل آمد نه فقط یک تکریمِ معمول که رسمیت بخشیدن به الگویی از مدیریت است که در آن کشف استعداد و بها دادن به نسل نو اولویت نخست است.

در ادامه‌ این گزارش روایتی از مسیر شکل‌گیری «الامه» و نگاه صاحبنظرانی را می‌خوانیم که این تجربه را الگویی تراز برای آینده‌ی رسانه‌ی ملی می‌دانند.

شکل گیری اعتماد به نسل جوان

حجت الاسلام میلاد امینی موحد مدیر مرکز رسانه اداره کل تبلیغات اسلامی استان خوزستان در گفتگو با آرمان آرا با تأکید بر ضرورت درک صحیح از پیام رهبر معظم انقلاب مبنی بر لزوم توجه به جوانان مؤمن و انقلابی، بیان کرد: اگر در مجموعه خود توانسته باشیم به جامعه و مسئولانی که نسبت به حوزه فرهنگ و رسانه وظیفه دارند، برسانیم که پیام حضرت آقا درست بوده است، پیروز شده ایم اما اگر اشتباه متوجه شوند و تصورشان این باشد که برنامه برای فرد ساخته شده، باخته‌ایم.

تهیه کننده ویژه برنامه الامه ادامه داد: زمانی برنده هستیم که صدای نسل خود یعنی دهه شصتی‌ها، هفتادی‌ها و هشتادی‌ها باشیم. این‌ها باید پای کار باشند و جنگ را روایت کنند؛ مگر شهید آوینی، شهید باقری و شهید شمخانی در زمان جنگ چند سال سن داشتند؟ اگر الان بر خط نزنیم و فعالیت نکنیم، زمانی می‌رویم که پیر شده‌ایم و دیگر توان انجام کار نیست؛ لذا تصورم این است که اعتماد به قشر جوان متعهد و انقلابی در حال شکل‌گیری است.

وی با بیان اینکه نگاه این جوان‌ها اصلاً مبتنی بر امکانات نیست، تصریح کرد: شعار ما همان شعار شهید تهرانی‌مقدم است؛ فقط انسان‌های ضعیف هستند که به اندازه امکانات خود کار می‌کنند، آدم‌های قوی می‌گویند با هر امکاناتی که وجود دارد باید کار را ساخت. این نسل به عقیده بنده موفق هستند و نسبت به آینده بسیار امیدواریم.

حجت‌الاسلام امینی‌موحد با اشاره به فقدان رهبر فقید انقلاب گفت: ما رهبر بزرگی را از دست دادیم که تنها امام و رهبر نبودند بلکه حامی و پشتیبان جوانان مؤمن و انقلابی بودند و حرف‌های ایشان همیشه برای ما انگیزه بود اما خداوند مسیر ولایت را بر ما نبسته است و آیت الله سید مجتبی حتماً مسیر رهبر شهید را ادامه خواهند داد و ما سرباز ایشان هستیم لذا باید محکم‌تر از قبل پای کار باشیم.

اردشیر میدانی معاون صدا و سیمای مرکز خوزستان در گفتگو با آرمان آرا ضمن قدردانی از عوامل برنامه «الامه»، بیان کرد: حجت‌الاسلام امینی‌موحد مدیر مرکز رسانه تبلیغات اسلامی استان خوزستان و مجموعه‌ای که با وی کار می‌کنند، همیشه کارنامه درخشانی دارند و زحماتی که کشیدند بر کسی پوشیده نیست، امیدوارم در آینده نیز شاهد کارهای فاخر و ماندگار این افراد باشیم.

وی با اشاره به نحوه نظارت بر تولیدات رسانه‌ای گفت: شرایط محوله صدا و سیما بر کسی پوشیده نیست؛ در همین راستا، جلسه‌ای تحت عنوان ارزیابی صورت می‌گیرد که برنامه با شاخص‌هایی سنجش می‌شود و سپس نمره‌ای داده می‌شود و متناسب با آن، اقداماتی صورت می‌گیرد.

تولید برنامه های فاخر

سید حمید موسوی مشاور طرح ویژه برنامه الامه نیز در گفتگو با آرمان آرا با اشاره به اهمیت نقش نیروی انسانی در جریان تولیدات رسانه‌ای اظهار کرد: تقدیر و ارج نهادن به افرادی که برنامه‌سازی می‌کنند یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اساسی یک مرکز و مدیر است زیرا به عنوان مسئول برنامه نباید پس از تولید و پخش بگوییم کار تمام شد بلکه باید قدردان عوامل، به‌ویژه نسل جوان باشیم.

وی افزود: عامل انسانی از مهم‌ترین مؤلفه‌های برنامه‌سازی است، جوانان ضامن آینده ما، پایه‌های اساسی و شکل‌دهنده رسانه ملی در آینده هستند؛ جوانان «۲۴۷» بدون چشم‌داشت و انتظار تشویق، در دو جنگ تحمیلی «۱۲روزه» و «رمضان» فعالیت داشتند و البته در تهیه و تدوین برنامه «الامه» و تولیدات «۲۴۷» بسیار خوب عمل کردند.

این مستندساز خوزستانی با بیان اینکه اهمیت برنامه‌سازی بر کسی پوشیده نیست، تصریح کرد: در روزهای خاصی مثل دفاع مقدس و ایام جنگ، این ضرورت را دوچندان می‌دانیم زیرا جامعه در چنین شرایطی به تبیین و انعکاس شرایط روز نیاز دارد که این اتفاق به شکل بسیار خوبی در مرکز رسانه خوزستان رخ داد؛ جمعی از جوانان متعهد و کاربلد دور هم جمع شده و برنامه‌سازی کردند.

وی تاکید کرد: گروهی تحت عنوان «۲۴۷» شکل گرفت و برنامه های فاخری تولید شد، همچنین برنامه «الامه» به شکل بسیار زیبایی تهیه و تولید شد.

موسوی با تاکید بر اینکه برنامه تنها خروجی نیست، گفت: پیش‌تولید اعم از انتخاب کارشناس مناسب، مجری مناسب و… از مؤلفه‌های مهم هستند که این موارد به صورت مطلوبی توسط جوان‌های علاقه‌مند به برنامه‌سازی در مکانی با امکانات محدود با نورپردازی ساده، انجام شد و موفق به برنامه‌سازی شدند.

نقاط قوت برنامه

محمد امین سواری کارشناس مسائل کشورهای عربی در گفتگو با آرمان آرا اظهار کرد: بنده در برنامه های متعدد استانی و شبکه های خارج از کشور مثل عراق حضور داشتم، بسیار خرسندم که مهمان برنامه «الامه» بودم زیرا نظم و ساختاری که برنامه داشت بسیار وجیه بود و تنها در ظواهر که ناشی از خوش سلیقگی دست اندرکاران بود خلاصه نمی شد بلکه در بُعد محتوایی هم اینگونه بود.

کارشناس مسائل کشورهای عربی، ویژه برنامه الامه را از فتوحات بخش سیما برشمرد و ادامه داد: تولیدات متنوعی در صدا و سیما وجود دارد اما «الامه» نقاط قوت هایی داشت که از جمله موارد می توان به پیوست مجازی اشاره کرد چرا که علاوه بر پخش از صدا و سیمای مرکز خوزستان در فضای مجازی به آن ضریب داده شد و محتواهایی که نیاز بود عنوان شوند در فضای مجازی بسیار خوب به آن ها پرداخته شد.

وی به بازخوردهای مخاطبان اشاره و عنوان کرد: بنده از زمان پخش برنامه ضبط شده ای که در آن حضور داشتم مطلع نبودم اما از دوستان بازخورد خوب و مناسبی دریافت کردم به گونه ای که برخی دوستانم که خارج خوزستان هستند از طریق پلتفرم تلوبیون برنامه را تماشا کرده و بازخوردهای ارزنده ای ارائه کردند.

سواری ادامه داد: چیزی که به درستی بیشتر مورد توجه قرار گرفت و همه باید به آن سمت حرکت کنیم، محتوا بود که یک اتفاق مبارکی در این راستا رقم خورد.

حضور مردم بدل زدن به رسانه های خارجی

علی نواصر مدیر خبرگزاری مهر در استان خوزستان نیز در مراسم تقدیر از عوامل ساخت برنامه «الامه» با بیان اینکه درصد قابل توجهی از جنگ، رسانه ای است، بیان کرد: واقعیت این است که جریان اصلی رسانه دست غرب است و آنها آنگونه که منافعشان ایجاب می کند، شرایط را برای مردم منعکس می کنند اما اتفاقی که در جنگ رمضان رخ داد و می توان گفت به نوعی به رسانه های غربی بدل زده شد، حضور مردم در میدان بود زیرا این موضوع نه قابل سانسور بود و نه قابل کتمان.

وی افزود: از سوی دیگر این حضور بی سابقه که در دنیا بی نظیر بود باید به بهترین شکل ممکن منعکس می شد، در این زمینه فضای مجازی و در راس آن مرکز رسانه خوزستان بسیار خوب عمل کردند، فعالیت ها خوب صورت گرفت و تولیدات بسیار زیاد گروه «۲۴۷»در فضای مجازی دیده می شد.

مدیر خبرگزاری مهر در خوزستان با تاکید بر اینکه در کنار حوادث ناگوار و اتفاقات تلخ جنگ سوم که منجر به شهادت قائد امت و تعداد زیادی از فرماندهان شد، این جنگ رویش هایی نیز داشت، گفت: پس از جنگ تحمیلی اول، شاهد یک خودکفایی بسیار خوب در زمینه صنایع و تجهیزات نظامی بودیم که ثمرات آن امروز در جنگ تحمیلی سوم به خوبی قابل مشاهده است به گونه ای که امروز همه دنیا، ایران را به عنوان یک قدرت نظامی می شناسند.

وی ادامه داد: در جنگ تحمیلی سوم نیز شاهد رویش خوبی در حوزه رسانه بودیم به گونه ای که در کنار عملکرد خوب بُعد نظامی، عملکرد خوب رسانه ای را نیز شاهد بودیم و یکی از اتفاقات مبارک و رویش هایی که رخ داد شکل گیری مجموعه «۲۴۷» در مرکز رسانه تبلغات اسلامی استان خوزستان با حضور جوانان انقلابی و تولیدات فاخرشان بود که باید آن را با قدرت ادامه داد زیرا طبق فرموده قائد شهید، «خرمشهرها در پیش است» .

نواصر با اشاره به اینکه در طول جنگ رمضان، مردم کشورهای عربی و اسلامی برخلاف سران آنها، در دفاع از حقانیت و اقتدار کشورمان در شبکه های اجتماعی سنگ تمام گذاشتند، اظهار کرد: بر همین اساس لازم بود برای مخاطبان کشورهای عربی و مسلمان تولیداتی ساخته شود؛ ویژه برنامه «الامه» که اسم زیبا و مناسبی برای آن برگزیده شده چرا که واقعا مردم ایران در این شرایط یک امت واقعی بودند، در این زمینه بسیار خوب عمل کرد؛ به خوبی بین مردم کشورهای عربی و مسلمان باز نشر داده شد و در فضای مجازی واکنش ها نسبت به این برنامه بسیار مثبت بود.

امیر بهادری مسئول هماهنگی برنامه الامه نیز در این مراسم با اشاره به اقدامات صورت‌گرفته در حوزه فضای مجازی گفت: تمام توان خود را به کار بستیم تا در بسترهای نوین رسانه‌ای به بهترین نحو به مخاطبان خدمت‌رسانی کنیم. در این راستا با اتکا به شبکه ارتباطی که پیش‌تر ایجاد شده بود، موفق شدیم برنامه «الامه» را در گستره وسیع‌تری از شهرهای عرب نشین استان خوزستان توزیع کرده و به دست مخاطبان هدف برسانیم.

وی با تبیین عوامل موفقیت این برنامه در فضای مجازی گفت: دیده شدنِ آثار در فضای مجازی، اتفاقی نیست بلکه محصولِ یک زنجیره منسجم است. اگر از محتوایی قوی بهره‌مند نبودیم، محوریت‌های برنامه به‌درستی چیده نمی‌شد و کارگردانیِ اثر از دقت لازم برخوردار نبود، قطعاً این میزان از بازخورد و دیده شدن در فضای مجازی حاصل نمی‌شد. در واقع، این استقبالِ مخاطبان، تأییدی بر کیفیتِ فرم و محتوای برنامه است.

محمدحسین مقدم‌رجا کارگردان برنامه «الامه» نیز اظهار کرد: شاید از نگاه مخاطبان، برنامه «الامه» تنها در قالب مجموعه‌ای از عوامل شناخته شود اما حقیقت این است که در پشت صحنه، گروهی به‌صورت روزانه درگیر اجرای برنامه‌های متعدد و متنوعی از جمله «فکت‌چک»، «شنوبین» و تجمع‌های شبانه بودند. برنامه «الامه» در دلِ همین هیاهو و حجم بالای تولیدات رسانه‌ای، شکل گرفت و به سرانجام رسید.

وی ادامه داد: اگر زمان پیش‌تولید را در نظر نگیریم، شاهد بودیم که مدت زمانِ تولیدِ خودِ برنامه، از زمانِ خروجی‌های نهایی آن کمتر شد؛ به‌گونه‌ای که تنها در بازه زمانی هفت روزه، موفق شدیم ۱۰ برنامه را آماده و تحویلِ پخش کنیم.

مقدم‌رجا، راز موفقیت این برنامه را در ترکیب هوشمندانه عوامل اجرایی دانست و تصریح کرد: با بهره‌گیری از مشورت‌ها، حمایت‌ها و حضورِ مهمانان ارزشمند، به یک ترکیبِ برنده دست یافتیم. این ترکیب، تلفیقی بود از تجربیاتِ راهبردی و محتواییِ پیشکسوتان و بزرگان، که با خلاقیت و استعدادِ نسل جوان، در هم آمیخته و اثری موفق را خلق کرد.

در نهایت، «الامه» را نمی‌توان صرفاً یک برنامه تلویزیونی یا محصولی مناسبتی دانست؛ این تجربه، تجلیِ باوری عمیق به ظرفیت انسان‌هایی بود که در دل محدودیت‌ها، افق‌های بزرگ‌تری را پیش چشم گشودند. آنچه در خوزستان و در بستر فعالیت‌های مجموعه «۲۴۷» شکل گرفت، نشان داد که اگر میدان به جوانان مؤمن، خلاق و مسئولیت‌پذیر سپرده شود، می‌توان از ساده‌ترین امکانات، مؤثرترین روایت‌ها را ساخت و صدایی را از یک نقطه جغرافیایی به گستره‌ای فراتر از مرزها رساند. «الامه» در این معنا، تنها یک برنامه نبود؛ نشانه‌ای روشن از زنده بودن روح ابتکار، تعهد و امید در جبهه رسانه‌ای انقلاب اسلامی بود.

شاید مهم‌ترین دستاورد این تجربه، نه فقط بازخوردهای مثبت و دیده‌شدن در فضای مجازی و تلویزیون بلکه تثبیت یک الگوی موفق در مدیریت فرهنگی و رسانه‌ای باشد؛ الگویی که در آن، اعتماد به نسل جوان، محور تولید و پیش‌برنده جریان‌سازی است.

یادداشت مهمان_حجت الاسلام سعید جازاری معمویی، رئیس دانشگاه بین المللی اهل بیت (ع): گفتیم «به تشییع مَلَک»؛ از آن رو که از بیم حقد و عداوت دشمنان، برای اهل ارادت به ساحت ایشان و مقلدان و دیگر دلبستگان، افتخار تشییع پیکر مطهرشان تا امروز فراهم نیامده است. با این همه، به یقین روح بلند او به مشایعت کروبیان و ملائکه تشییع شد و به ملکوت اعلی پیوست.

حوالی اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۸۰ شمسی، در معیت جناب والد، توفیق دیدار ایشان را در محفلی خصوصی در همان محدوده‌ای که از آن به «بیت رهبری» یاد می‌کنند، یافتم. جمع حاضر حدود شش یا هفت نفر بودند. در میان ایشان طبیبی برجسته حضور داشت که از ارادتمندان ایشان بود و از ظاهر امر برمی‌آمد که رهبر شهید شناختی دیرینه از او دارند؛ چنان‌که در مجلس با تکریم از آثار و خدماتش یاد کردند. دیگری اندیشمندی در حوزه علوم انسانی بود ـ رحمة‌الله علیه ـ که در زمره بزرگان شورای عالی انقلاب فرهنگی آن روزگار، و شاید از مؤسسان آن شورا به شمار می‌رفت. مهمان دیگر از استادان پیشین و معمر دانشگاه فردوسی مشهد بود و از گفت‌وگوهای میان او و رهبر شهید دانستیم که میان آن دو، انس و آشنایی قدیمی از سال‌های پیش از دهه چهل شمسی وجود داشته است. یکی دیگر از حاضران نیز ظاهراً از منسوبان سببی معظم‌له بود که از مشهد آمده و گویا در شمار پزشکان انقلابی دانشگاه قرار داشت و خاطراتی از شهید کامیاب بیان می‌کرد که بنده چندان از آن وقایع آگاهی نداشتم.

والد و این حقیر نیز ـکه به طفیل دعوت پدر در آن مجلس حضور یافته بودم ـ از فیض آن محفل نورانی بهره‌مند شدیم. در میانه جلسه نیز جناب مستطاب حجةالاسلام و المسلمین حاج‌آقای محمدی گلپایگانی که متصدی امور بیت می بودند به جمع پیوستند.

آن فرزانه مرحوم مغفور و شهید مبرور، حضرت آیت‌الله حاج سید علی حسینی خامنه‌ای قدس‌الله نفسه الزکیه، که میزبان این جمع خاص بودند، گویا به رأی خویش اهل مجلس را برگزیده و سپس از طریق عوامل بیت دعوت فرموده بودند. ایشان در آغاز خیرمقدمی بیان داشتند و با تک‌تک حاضران احوالپرسی کردند. سپس به ترتیب با مهمانان به گفت‌وگو پرداختند و سخن در ابواب گوناگون مطرح شد.

از جناب والد درباره اوضاع حوزه علمیه مشهد پرس‌وجو فرمودند و سپس از برخی روحانیان آن دیار که با ایشان قرابت داشتند خبر گرفتند. ابوی نیز توضیحاتی ارائه کردند. شگفت آنکه آن شهید والاقدر به ذکر خاطراتی پرداختند که با دقت در زمان و مکان و حتی ظرایف مجالس درس برخی استادان پیشین حوزه مشهد همراه بود؛ چنان‌که گویی این وقایع نه مربوط به قریب پنجاه سال پیش، بلکه متعلق به روزهای نزدیک بود. ایشان با اشتیاق فراوان به شرح احوال مجلس درس مرحوم جنت‌مکان، حکیم زمان، علامه شیخ سیف‌الله ایسی که جناب والد نقل می‌کردند ؛گوش فرا می‌دادند و چنان می‌نمود که گویی بنده نیز به آن عصر بازگشته‌ام و شاهد مباحثه و خاطره‌گویی میان دو تن از اهل آن مجلس حکمت و علوم عقلی هستم.

در میان سخن، خطاب کوتاهی نیز به بنده فرمودند: «می‌دانید که پدر شما مطالب درس مرحوم ادیب (نیشابوری دوم(۱۳۱۵ – ۱۳۹۶ ق) را پس از پایان درس برای طلاب دیگر تقریر می‌کردند و به سبب حدّت ذهن، حل مسائل و رفع غوامض مباحث ادبیات برای اهل حجره و دیگران غالباً به ایشان واگذار می‌شد؟»

سپس خاطراتی از مرحوم کفایی، مرحوم فقیه سبزواری و دیگر اعلام مشهد در حوالی سال‌های دهه چهل بیان فرمودند. سرانجام، مجلس پس از حدود یک ساعت و اندی پایان یافت، اما خاطره آن برای همیشه در ذهن و جان باقی ماند.

گرچه پس از آن نیز توفیق تشرف به محضر ایشان را یافتم، اما از حیث خصوصی بودن و نیز به سبب محتوای گفت‌وگوها و نوع مهمانان، آن محفل یادگاری ارزشمند در خاطر من باقی مانده است.

آن دیدار از سنخ مجالسی بود که ایشان در کنار دیدارهای عمومی و رسمی، در برنامه هفتگی خویش قرار می‌دادند تا در کنار مسئولیت‌های زعامت، از یاد دوستان و آشنایان دوران جوانی و نیز توجه به احوال بزرگان و اهل فضل غافل نمانند.

از خصائص ممتاز روحی ایشان آن بود که در تفقد و دلجویی از برخی اعلام که پیش از دوران زعامت ایشان به دلایلی دچار ناملایمات و حواشی شده بودند نیز غفلت نمی‌کردند و در برنامه دیدارهای خویش، مجالی برای دلجویی و مرهم نهادن بر آلام آنان فراهم می‌ساختند. چنان‌که در همان مجلس از مرحوم شیخ محمدرضا نوغانی، خطیب نامدار مشهد، و نیز از مرحوم حاج شیخ محمدحسن شریعتی کوهبنانی و برخی دیگر از اهل منبر یاد کردند و جویای احوال آنان شدند.

این روح وسیع و نفس دریایی ایشان بود که در دهه هفتاد شمسی، برخی بیوتات منزوی‌شده را دوباره به جمع خانواده حوزه بازگرداند و بزرگانی چون مرحوم آیات عظام حاج سید حسن قمی، حاج سید کاظم مرعشی، آیت‌الله مددی قائنی و برخی دیگر ـ اعلی‌الله مقامهم ـ را در فضایی متفاوت از صف‌بندی‌های پیشین قرار داد و دل‌های آنان را به خویش متمایل ساخت. این هنر بدیع را باید از ظرایف اخلاق و سعه صدر ایشان به شمار آورد.

خود نیز در مواردی شاهد بودم که در برابر تندروی‌هایی که نسبت به برخی بزرگان حوزه مشهد از سوی شماری از روحانیان جوان آن روزگار صورت می‌گرفت، ایشان با کرامت و رأفت وارد می‌شدند و به دلجویی می‌پرداختند.

به یاد دارم یکی از بزرگان حوزه مشهد که عمری را در خدمت به حوزه‌های علمیه مشهد و کشورهای مجاور سپری کرده بود، به سبب اختلاف فتوای عید فطر بین مرحوم آیه الله خویی و مرحوم امام اعلی الله مقامهما با مجموعه پیرامون تولیت وقت، دچار حواشی و منازعاتی شده بود که به بحرانی در فضای روحانیت مشهد تبدیل گردیده و نوعی دوقطبی ایجاد کرده بود. با گذشت زمان و درایت آن رهبر فقید، این تنش‌ها در دهه هفتاد شمسی رو به آرامش نهاد و حتی برخی مدارس علمیه که در آن کشمکش‌ها از اختیار آن مجموعه خارج شده بودند، دوباره به نظارت آنان بازگردانده شد.

بی‌گمان، فضای بازتر حوزه علمیه، رواج تنوع اندیشه و امکان طرح دیدگاه‌های مختلف در درون آن، که سال‌ها در قالب سنت‌های محدود خود باقی مانده بود، تا اندازه زیادی مرهون توجهات و حمایت‌های ایشان بود. گسترش مدارس دینی، ظهور سبک‌های تازه در ادبیات مذهبی، بهره‌گیری از فناوری دیجیتال در علوم دینی، شکل‌گیری مجموعه‌هایی همچون مرکز نور و کتابخانه‌های الکترونیک، و نیز توسعه رشته‌های تخصصی در کنار علوم سنتی حوزه، همگی با تأکید و حمایت ایشان تحقق یافت.

من که در خانواده‌ای حوزوی و در فضای آن روزگارِ حوزه علمیه مشهد ـ که به «مکتب تفکیک» و نوعی تقدس سنتی شهره بود ـ دوران نوجوانی را سپری کرده بودم، به‌خوبی درمی‌یافتم که رهنمود و زعامت ایشان در ایجاد تغییر و تحول در آن فضا، امری ساده و عادی نبود؛ بلکه نوعی کرامت و تدبیر ویژه می‌طلبید که به‌آسانی حاصل نمی‌شد.

به یاد داریم که فضای تندروی در آن سال‌ها تا بدان حد بود که حتی درباره عالمی که در روزهای منتهی به انقلاب و اندکی پس از آن صرفاً راه سکوت و انفعال پیش گرفته بود، در موضوع دفن او در حرم نیز موانعی پدید می‌آوردند. در مواردی از این دست، با حمایت و سعه‌صدر همین رهبر شهید بود که موانع برطرف می‌شد و کرامت انسانی و حرمت اهل علم پاس داشته می‌شد.

در روزگاری که سدی سخت در برابر فتوای شطرنج مرحوم امام خمینی در بخشی از فضای حوزه شکل گرفته بود و حتی پخش درس‌های عرفان و تفسیر آن بنیانگذار انقلاب از تلویزیون به مذاق برخی اهل حوزه خوش نمی‌آمد و با مخالفت‌هایی روبه‌رو می‌شد، آن قائد فقید راه اصلاح و تدبیر را در پیش گرفت.

در دوران زعامت او، در کنار بازنگری در برخی مباحث کلامی و اعتقادی، موضوع تحول فرهنگی نیز مورد توجه قرار گرفت؛ از ترویج هنر و رشد سینما گرفته تا شکل‌گیری کانون‌ها و خانه‌های موسیقی در قالبی تازه، تقویت انجمن‌های ادبی و بسیاری جلوه‌های دیگر از تحول فرهنگی در جامعه‌ای مذهبی و اسلامی.

در همان حال، می‌توان گفت نوعی تحول در «اجتهاد در عصر تکنولوژی» نیز پدیدار شد؛ نگاهی که می‌کوشید نسبت میان فقه سنتی و مسائل نوپدید دنیای معاصر را با افقی تازه مورد توجه قرار دهد.

البته باید اذعان کرد که در برخی موارد، آراء و نظرات آن رهبر شهید تحت تأثیر فضای تندروی‌ها یا ملاحظات امنیتی با وقفه‌ها یا احتیاط‌هایی همراه می‌شد و گاه برخی از اهل فرهنگ و هنر با محدودیت‌هایی روبه‌رو می‌گردیدند. با این همه، این واقعیت چیزی از منزلت بلند و افق نظر آن قائد فقید نمی‌کاهد و صفحات تاریخ معاصر ایران در جای‌جای خود گواهی بر این تلاش‌ها و توفیقات است.

این درایت و افق بلند نظر او بود که توانست ایران را در عرصه علوم نوین ـ از نانوتکنولوژی گرفته تا پزشکی هسته‌ای ـ در شمار کشورهای شاخص قرار دهد.

در عرصه سخنوری نیز همین بس که در سنین بالای هشتاد سالگی، با رعایت آرایه‌های بلاغی و قواعد استوار کلام، در عین صلابت محتوا و ظرافت توجه به مخاطب سخن می‌گفت؛ امری که در میان رهبران سیاسی جهان در چنین سن و سالی کمتر دیده می‌شود.

آری، برای روحی با چنین افق بلند، عروجی جز شهادت متصور نبود. آری، او امروز در میان ما نیست؛ اما روح بلند او یادگارهایی در صفحات تاریخ برجای نهاده است که فارغ از هرگونه تمایز و اختلاف فکری، نظری، دینی یا فرهنگی در این سرزمین با تمدنی کهن، نشان از وجودی دلسوز برای ایمان، عقیده، وطن و مردم خویش دارد.

۱۷:۳۷ – ۱۳ ارديبهشت ۱۴۰۵