نوبل پزشکی ۲۰۲۶ به سه دانشمند امریکایی و آلمانی برای توسعه اپتوژنتیک رسید

به گزارش آرمان آرا،به نقل از رویترز، سه دانشمند از آمریکا و آلمان برای کشف کانال‌های یونی حساس به نور و توسعه فناوری اپتوژنتیک، برنده جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ شدند.

مجمع نوبل در مؤسسه کارولینسکا در سوئد، جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ را به کارل دایسروث از آمریکا و پیتر هگمان و گئورگ ناگل از آلمان اعطا کرد.

این سه دانشمند به دلیل «کشف کانال‌های یونی دروازه‌شونده با نور و اپتوژنتیک» مورد تقدیر قرار گرفتند؛ دستاوردی که امکان کنترل فعالیت سلول‌های عصبی با استفاده از نور را فراهم کرده و به یکی از ابزارهای مهم پژوهش در علوم اعصاب تبدیل شده است.

کشف یک سازوکار حساس به نور در جلبک

مسیر این کشف از مطالعه واکنش یک جلبک تک‌سلولی به نور آغاز شد. پیتر هگمان در دهه ۱۹۹۰ بررسی کرد که چگونه جلبک Chlamydomonas در مدت بسیار کوتاهی به نور واکنش نشان می‌دهد.

در ادامه، هگمان و گئورگ ناگل پروتئین‌های حساس به نور موسوم به Channelrhodopsin را شناسایی و نقش آنها را به‌عنوان کانال‌های یونی وابسته به نور مشخص کردند. این پروتئین‌ها با دریافت نور، مسیر عبور یون‌های باردار از غشای سلول را باز می‌کنند و در نتیجه می‌توانند فعالیت الکتریکی سلول را تغییر دهند.

پژوهشگران در ادامه نشان دادند که می‌توان این پروتئین‌ها را به سلول‌های دیگر منتقل کرد و آنها را نسبت به نور حساس ساخت.

ورود فناوری به علوم اعصاب

کارل دایسروث این یافته‌ها را به سلول‌های عصبی تعمیم داد. او با وارد کردن ژن مربوط به پروتئین‌های حساس به نور به نورون‌ها، امکان کنترل فعالیت این سلول‌ها را با تاباندن نور فراهم کرد.

این فناوری که اپتوژنتیک نام گرفته است، به پژوهشگران اجازه می‌دهد فعالیت نورون‌های مشخص را در مغز زنده با دقت بالا فعال یا مهار کنند. به این ترتیب، امکان بررسی مستقیم ارتباط میان فعالیت سلول‌های عصبی و عملکردهایی مانند حافظه، احساسات، رفتار و بیداری فراهم شده است.

مسیرهای جدید برای مطالعه بیماری‌های عصبی

اپتوژنتیک اکنون در آزمایشگاه‌های علوم اعصاب برای مطالعه سازوکار بیماری‌هایی از جمله آلزایمر، پارکینسون، صرع، اعتیاد و اسکیزوفرنی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

کاربردهای درمانی این فناوری نیز در حال توسعه است. از جمله، پژوهشگران در حال بررسی استفاده از اپتوژنتیک برای بازگرداندن بخشی از بینایی در مبتلایان به رتینیت پیگمنتوزا و همچنین بهبود روش‌های تحریک عصب شنوایی هستند. این کاربردها همچنان در مرحله توسعه و پژوهش قرار دارند.

۱۲ میلیون کرون برای برندگان

دایسروث، هگمان و ناگل جایزه نقدی ۱۲ میلیون کرون سوئد را به‌صورت مشترک دریافت می‌کنند. جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ نخستین جایزه از مجموعه جوایز نوبل امسال است که اعلام شده است.

منبع: نوبل / رویترز