به گزارش آرمان آرا به نقل از شورای عالی انقلاب فرهنگی، حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به تاریخچه تأسیس شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار داشت: گذار از «ستاد انقلاب فرهنگی» که با هدف بازگشایی و احیای دانشگاهها پس از انقلاب شکل گرفته بود، به «شورای عالی انقلاب فرهنگی» در سال ۱۳۶۳، نشاندهنده یک تحول بنیادین در نگاه نظام به مقوله فرهنگ و دانش بود. این شورا با تدبیر حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری و با حضور سران قوا، به عنوان یک «قرارگاه حاکمیتی» مأموریت یافت تا هدایت کلان جریان علم و فرهنگ کشور را بر عهده گیرد.
وی با ابراز خرسندی از جایگاه پیشرو ایران در منطقه و جهان افزود: مایه مباهات است که در دهه ۶۰ شمسی، جمهوری اسلامی ایران جزو معدود کشورهای جهان بود که ضرورت تدوین «سند، سیاست و الگوی حکمرانی» برای علم و فناوری را درک کرد؛ این در حالی است که بسیاری از کشورهای منطقه سالها بعد به اهمیت این ریلگذاری راهبردی پی بردند.
ثمردهی اسناد ملی در عرصههای نوپدید و اقتدارآفرین
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تشریح دستاوردهای ۴۱ ساله این نهاد، تصویب اسناد ملی در حوزههای اولویتدار را زیربنای جهش علمی کشور دانست و گفت: سند ملی نانوفناوری یکی از نمونههای موفق این ریلگذاری بود که رویکرد دانشگاهها را از صرف تولید مقاله به سمت توسعه فناوری و خلق ثروت سوق داد. همچنین سند ملی زیستفناوری، زیرساخت حیاتی و تابآوری ملی را فراهم آورد که ثمره آن در دوران همهگیری کرونا و دستیابی به دانش بومی تولید واکسن، برای همگان ملموس شد.
وی با اشاره به توفیقات پژوهشگاه رویان در مرزهای دانش نظیر سلولهای بنیادی و شبیهسازی، از توسعه زیرساختهای پیشرفته تحقیقاتی خبر داد و افزود: راهاندازی فاز دوم «آزمایشگاه ملی نخستینسانان» با همافزایی دولت، نهادهای انقلابی و خیرین، نشاندهنده عزم جدی برای دستیابی به لایههای عمیق دانش زیستی و ژنتیک است. همچنین تصویب اسناد راهبردی در حوزههای «هوافضا»، «هوش مصنوعی»، «کوانتوم» و «مواد پیشرفته»، مسیر حرکت کشور به سمت قلههای فناوری را هموار کرده است.
خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود، بر لزوم پیوستگی میان «سیاستگذاری» و «اجرا» تأکید کرد و گفت: تدوین سند به تنهایی کافی نیست؛ بلکه تحقق اهداف اسناد نیازمند طراحی ساختارهای اجرایی متناسب است.
وی افزود: یکی از مهمترین تصمیمات ساختاری شورا، تشخیص خلاء نهادی برای تنظیمگری میاندستگاهی بود که منجر به ارائه پیشنهاد و تصویب تشکیل «معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری» شد. این تدبیر هوشمندانه، حلقه وصل میان سیاستهای کلان شورا و بدنه اجرایی کشور شد و با تشکیل ستادهای ویژه (نظیر ستاد نانو و زیستفناوری)، شتاب رشد علمی کشور دوچندان گردید.
لزوم استمرار حرکت علمی با نقشآفرینی نخبگان
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان خاطرنشان کرد: امروز اگر شاهد پرتاب ماهوارههای بومی، تولید واکسنهای پیچیده و پیشرفت در علوم شناختی و زیستی هستیم، نتیجه چهار دهه سیاستگذاری و نهادسازی صحیح بوده است. با این حال، این مسیر تعالیبخش همچنان ادامه دارد و برای تسری کامل آثار این دستاوردها به زندگی و معیشت مردم، نیازمند حکمرانی دانشمحور و مشارکت فعالانه نخبگان در تمامی عرصهها هستیم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه تبیین الگوی حکمرانی علم در کشور، به تشریح «ساختارسازیهای عملیاتی» ذیل اسناد بالادستی پرداخت و اظهار داشت: رویکرد شورا صرفاً تصویب سند نیست، بلکه تضمین اجرای آن از طریق ایجاد نهادهای متولی است. بر همین اساس، پس از تصویب اسناد ملی در حوزههای راهبردی نظیر زیستفناوری، هوش مصنوعی، کوانتوم و مواد پیشرفته، ساختارهای اجرایی متناظر آنها در قالب «ستادهای توسعه فناوری» در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری شکل گرفت تا راهبری میدان عمل را بر عهده گیرند.
خسروپناه با اشاره به جایگاه محوری «نقشه جامع علمی کشور» گفت: این سند راهبردی که حدود ۱۵ سال پیش تدوین شد، در واقع میثاقنامه تقسیم کار ملی در حوزه علم است که سهم و مأموریت تخصصی هر دانشگاه و نهاد پژوهشی را در پازل کلان پیشرفت علمی کشور مشخص کرده است.
بلوغ زیستبوم نوآوری و شرکتهای دانشبنیان
وی توسعه زیرساختهای فناورانه و شکوفایی شرکتهای دانشبنیان را از مهمترین پیشرانهای رشد علمی در دو دهه اخیر برشمرد و با اشاره به ظرفیتهای موجود در سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) افزود: حضور شرکتهای دانشبنیان در دل مراکز تحقیقاتی، نشانگر «بلوغ حکمرانی علمی» در جمهوری اسلامی است؛ فضایی که در آن نخبگان جوان با انگیزه و تخصص، مسیر تبدیل دانش به ثروت را هموار میکنند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان، فرآیند نظاممند تبدیل ایده به محصول در کشور را تشریح کرد و گفت: امروز خوشبختانه «زنجیره ارزش علم و فناوری» در کشور تکمیل شده است. در این فرآیند، سطوح اولیه آمادگی فناوری (TRL) با حمایت وزارت علوم و معاونتهای پژوهشی شکل میگیرد، در مراحل میانی به بلوغ میرسد و در نهایت با اتصال به شرکتهای بزرگ صنعتی، به مرحله تجاریسازی و تولید انبوه میرسد. این زنجیره همافزا، ضامن اقتدار علمی و اقتصادی کشور است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود، با استناد به پایگاههای استنادی معتبر بینالمللی، جایگاه علمی جمهوری اسلامی ایران را در تراز جهانی توصیف کرد و گفت: آمارهای ارائه شده مبتنی بر رصدهای دقیق نهادهای بینالمللی است و نشاندهنده حقیقتی انکارناپذیر از رشد پرشتاب علمی کشور است.
استاد خسروپناه با اشاره به رتبه چهارم جهانی ایران در تولید علم نانوفناوری اظهار داشت: هرچند حفظ و ارتقای کمیت مقالات حائز اهمیت است، اما راهبرد کلان شورا، عبور از مرحله تولید صرف دانش نظری و حرکت به سمت کاربردیسازی آن بوده است.
وی افزود: برگزاری نمایشگاههای سالانه توسط ستاد توسعه فناوری نانو که مملو از محصولات دارویی، صنعتی و تجهیزات پیشرفته ساخت ایران است، گواهی بر تحقق این راهبرد و تبدیل دانش به ثروت و فناوری کاربردی است.
تلفیق حکمت کهن و فناوری نوین در صنعت دارویی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تقدیر از فعالیتهای ارزشمند سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) در حوزه گیاهان دارویی، گفت: ایران مهد طب سنتی و حکمت سینوی است، اما چالش تاریخی در این حوزه، پایین بودن نرخ جذب مواد مؤثر گیاهی در بدن بود.
وی تصریح کرد: امروز با ورود فناوری نانو به این عرصه، دانشمندان جوان ما موفق شدهاند با «نانوکپسوله کردن» عصارههای گیاهی، میزان جذب دارو را به نزدیک صددرصد برسانند. این دستاورد بزرگ، نمونه بارزی از نوسازی میراث علمی گذشتگان با ابزارهای لبه دانش است.
خسروپناه در ادامه به دستاوردهای غرورآفرین صنعت هوافضا اشاره کرد و گفت: فناوری فضایی تنها پرتاب موشک نیست؛ بلکه مجموعهای از صدها دانش پیچیده شامل طراحی سازه، فناوریهای رهاسازی، هدایت و کنترل، و مخابرات امن است که امروز تمامی این زنجیره در داخل کشور بومیسازی شده است.
مسیر تکامل علمی؛ پذیرش دشواریها برای رسیدن به قله
وی با اشاره به پیچیدگیهای ذاتی فناوریهای فضایی، وجود برخی فراز و نشیبها در مسیر تست و تثبیت پرتابگرها و ماهوارهها را امری طبیعی در فرآیند تحقیق و توسعه (R&D) دانست و تأکید کرد: در تمامی کشورهای پیشرو فضایی، آزمون و خطا بخشی جداییناپذیر از دستیابی به فناوریهای مرز دانش است. نکته حائز اهمیت و امیدبخش این است که دانش طراحی و ساخت این سامانهها کاملاً در اختیار متخصصان داخلی است و با هر بار آزمایش، گامی بلند به سوی تکامل برداشتهایم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با یادآوری موفقیتهای اخیر فضایی خاطرنشان کرد: نتیجه این مجاهدتهای علمی، اعزام و بازگشت موفق موجود زنده به فضا و همچنین قرارگیری موفقیتآمیز ماهوارههای تمامایرانی در مدار زمین است.
وی افزود: امروز مفتخریم اعلام کنیم که سه ماهواره بومی با نظارت مستمر و حمایت شورای عالی انقلاب فرهنگی و همت متخصصان داخلی، در مدار قرار گرفته و بهصورت لحظهای در حال ارسال داده و نقشآفرینی در فضا هستند که این نشان از تثبیت جایگاه فضایی جمهوری اسلامی ایران دارد.
خسروپناه در ادامه، پیشرفتهای خیرهکننده کشور در حوزه هوافضا را نماد بارز «شکست سیاست تحریم» دانست و اظهار داشت: رشد شتابان صنعت هوافضا در شرایطی محقق شد که جمهوری اسلامی تحت شدیدترین محدودیتهای بینالمللی قرار داشت؛ اما اراده دانشمندان ما، حصار تحریمها را شکست و تهدیدها را به فرصتهای طلایی برای خودکفایی تبدیل کرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با مقایسه وضعیت بهداشت و درمان در قبل و بعد از انقلاب اسلامی گفت: حافظه تاریخی ملت ما فراموش نکرده است که در اوایل انقلاب، کشور برای تأمین نیازهای اولیه درمانی نیازمند واردات پزشک از کشورهایی نظیر بنگلادش و پاکستان بود. اما امروز با افتخار اعلام میکنیم که جامعه پزشکی ایران به سطحی از توانمندی رسیده است که هیچ بنبست درمانی در داخل کشور وجود ندارد و پیچیدهترین جراحیها و پروتکلهای درمانی توسط متخصصان ایرانی انجام میشود.
وی افزود: در حوزه مهندسی پزشکی نیز، تحریمهای ظالمانه انگیزه مضاعفی شد تا فناوریهای حیاتی و تجهیزات پیشرفته پزشکی را با تکیه بر دانش بومی بازطراحی و تولید کنیم.
تغییر سنگر جهاد؛ از دفاع مقدس تا فتح قلههای دانش
استاد خسروپناه با تجلیل از روحیه «ما میتوانیم»، نسل امروز دانشمندان کشور را امتداد نسل حماسهساز دفاع مقدس خواند و تأکید کرد: همان روحیهای که در دوران جنگ تحمیلی اجازه نداد وجبی از خاک کشور اشغال شود، پس از جنگ در سنگر علم و فناوری متبلور شد.
وی با گرامیداشت یاد شهید دکتر شهریاری (اشاره به دانشمندان هستهای/لیزر) و شهید طهرانیمقدم و سایر شهدای جهاد علمی، افزود: شهیدانی نظیر دکتر طهرانچی که فعالیتهای خود را از آزمایشگاههای دانشگاهی آغاز کردند، با دست خالی اما با ایمانی راسخ، زیرساختهایی را بنا نهادند که امروز پایه اقتدار دفاعی و علمی کشور است.
تسلط بر سه گانه فناوریهای مادر: لیزر، فوتونیک و میکروالکترونیک
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، تسلط بر علوم پایه و فناوریهای مادر را لازمه پیشرفت پایدار دانست و تصریح کرد: امروز جمهوری اسلامی ایران با برنامهریزی راهبردی، تمرکز خود را بر سه دانش کلیدی و مادر شامل «لیزر»، «فوتونیک» و «میکروالکترونیک» معطوف کرده است.
وی با اشاره به جایگاه ایران در فناوری لیزر گفت: حرکتی که از دهههای گذشته آغاز شد، امروز ایران را در زمره کشورهای پیشرو در این صنعت قرار داده است که کاربردهای آن از پزشکی و صنعت تا فناوریهای دفاعی و هستهای گسترده است.
خسروپناه در خصوص اهمیت استراتژیک صنعت میکروالکترونیک گفت: این فناوری، قلب تپنده تمامی صنایع مدرن از تجهیزات هوشمند تا سامانههای دفاعی است. خوشبختانه با همت متخصصان داخلی و بهرهگیری هوشمندانه از تعاملات بینالمللی، امروز زیرساختهای تولید و آزمایشگاههای پیشرفته تراشه در کشور شکل گرفته و جوانان نخبه ما موفق به تولید تراشههایی با دقت بالا (میکرو) شدهاند.
خودکفایی هوشمند در صنایع دفاعی
وی خاطرنشان کرد: اگرچه ماهیت صنعت میکروالکترونیک در جهان به گونهای است که حتی ابرقدرتهای اقتصادی نیز در زنجیره تأمین آن کاملاً مستقل نیستند، اما جمهوری اسلامی ایران با اتخاذ راهبرد «خودکفایی گلوگاهی»، توانسته است نیازهای حیاتی و راهبردی خود، به ویژه در سامانههای دفاعی و دریایی را به طور کامل در داخل تأمین کند و امنیت ملی را از گزند وابستگی مصون دارد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی به تشریح آخرین وضعیت «ابرپروژههای علمی کشور» پرداخت و با اشاره به پروژه راهبردی «شتابگر ملی» (چشمه نور ایران) در قزوین گفت: این طرح کلان ملی، تنها یک آزمایشگاه فیزیک نیست، بلکه زیرساختی عظیم و میانرشتهای است که مرزهای دانش را در حوزههای مختلف از پزشکی و داروسازی تا صنایع غذایی و کشاورزی جابهجا خواهد کرد و ایران را به قطب تحقیقاتی منطقه تبدیل میکند.
خسروپناه با دعوت از جامعه علمی برای بازدید از «رصدخانه ملی ایران» در ارتفاعات گرگش کاشان، این پروژه را نماد اراده ملی خواند و اظهار داشت: این رصدخانه از حیث مکانیابی و فناوریهای به کار رفته، در منطقه غرب آسیا کمنظیر و مایه مباهات است. ظرفیتهای این سایت نجومی به حدی است که بسترهای لازم برای توسعه و نصب تلسکوپهای جدید در کنار تلسکوپ فعلی نیز پیشبینی شده است.
دیپلماسی علمی و جذابیت زیرساختهای بومی
وی با اشاره به جایگاه ممتاز این رصدخانه در مجامع بینالمللی افزود: کیفیت و موقعیت استراتژیک رصدخانه ملی ایران باعث شده تا درخواستهایی از سوی کشورهای منطقه و همسایه (نظیر روسیه و ترکیه) برای همکاریهای مشترک، نصب تجهیزات و بهرهبرداری از دادههای این مرکز مطرح شود که نشاندهنده توفیق ما در «دیپلماسی علمی» است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص فرآیند ساخت این سازه عظیم گفت: اگرچه در تأمین برخی قطعات خاص مانند آینهها و عدسیها از ظرفیتهای بینالمللی استفاده شده است – که امری مرسوم در پروژههای بزرگ جهانی است – اما نکته حائز اهمیت این است که «مغز افزار»، طراحی سازه، سامانه لایه نشانی، سیستمهای کنترل پیچیده و مهندسی دقیق آن، تماماً حاصل دانش و غیرت مهندسان جوان ایرانی و شرکتهای دانشبنیان داخلی است.
خسروپناه با تأکید بر لزوم امیدآفرینی در جامعه گفت: من خطاب به همه مدیران و دانشگاهیان توصیه میکنم که اردوهای «راهیان پیشرفت» را با جدیت دنبال کنند. مشاهده میدانی این دستاوردها، باوری عمیق ایجاد میکند که چگونه جوانان این مرز و بوم، شبانهروز و با کمترین امکانات، بر لبههای تکنولوژی حرکت میکنند و محصولاتی در تراز جهانی میسازند.
چرخش نخبگانی و شکست پروژه ناامیدسازی
وی با اشاره به بازدیدهای میدانی خود از صدها شرکت دانشبنیان، افزود: سرمایه اصلی ما، نیروی انسانی متعهد است. در سالهای اخیر شاهد بازگشت جمع قابلتوجهی از نخبگان فارغالتحصیل از برترین دانشگاههای جهان به کشور بودهایم؛ کسانی که با وجود موقعیتهای شغلی در غرب، به عشق خدمت به وطن بازگشتهاند تا دانش خود را در مسیر حل مسائل کشور به کار گیرند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، تمرکز دشمن بر ایران را نشانه قدرت جمهوری اسلامی دانست و تحلیل کرد: دشمنان به خوبی دریافتهاند که اگر ایران اسلامی در مسیر رشد علمی و معرفتی خود رها شود، به قدرتی مهارناشدنی تبدیل خواهد شد.
وی تصریح کرد: استراتژی دشمن در جنگ ترکیبی اخیر، توقف همین شتاب علمی بود. آنها با طراحی لایههای مختلف جنگ شناختی، اجتماعی و امنیتی، تلاش کردند تا تمرکز کشور را برهم بزنند؛ اما هوشیاری مردم و نخبگان، مانع از تحقق اهداف شوم آنان شد و قطار پیشرفت کشور همچنان با شتاب به حرکت خود ادامه میدهد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی به تبیین «پروژه تاریخی تجزیه ایران» و نقش بیبدیل انقلاب اسلامی در حفظ تمامیت ارضی کشور پرداخت و هشدار داد: طرح تجزیه ایران موضوعی جدید نیست، بلکه پروژهای استعماری است که ریشههای آن به سالها پیش از پیروزی انقلاب اسلامی بازمیگردد.
خسروپناه با بازخوانی حافظه تاریخی کشور گفت: دشمنان این مرز و بوم، دههها قبل از انقلاب با تحریک گسلهای قومیتی در خوزستان، کردستان و آذربایجان، سناریوی جداسازی تکههای پازل ایران را طراحی کرده بودند.
وی با اشاره به جدایی بحرین در دهه ۵۰ شمسی تصریح کرد: تلخی واگذاری بحرین در رژیم پهلوی، نمونهای عینی از ناتوانی در برابر این پروژه شوم بود. بر اساس اسناد و تحلیلهای دقیق تاریخی، اگر معجزه انقلاب اسلامی در سال ۵۷ رخ نمیداد، قطعاً در فاصله کوتاهی پس از آن، شاهد اجرای فاز نهایی تجزیه و جدا شدن بخشهای دیگری از خاک عزیزمان بودیم.
رویای پریشان دشمن برای «سوریهسازی» ایران
خسروپناه با هشدار نسبت به تحرکات جدید سرویسهای جاسوسی بیگانه گفت: امروز نیز دشمن با تجهیز و حمایت مالی، سعی در احیای گروههای که مرده و ورشکسته تجزیهطلب دارد؛ اما به لطف هوشیاری دستگاههای امنیتی و بصیرت مردم، این توطئهها خنثی شده است.
وی تأکید کرد: تصور اینکه هدف دشمن صرفاً تغییر نظام سیاسی است، یک «خاماندیشی خطرناک» است. حتی برخی نظریهپردازان غربی و مخالفان انصافگرای خارجنشین نیز اعتراف میکنند که فقدان جمهوری اسلامی، مساوی با دموکراسی سکولار نیست، بلکه به معنای تکرار سناریوی تلخ لیبی و سوریه و تکهتکه شدن ایران خواهد بود. لذا حفظ پرچم جمهوری اسلامی، در حقیقت حفظ موجودیت «ایران» است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه، مسیر «پیشرفت در سایه مقاومت» را با ذکر مثالهای تاریخی تبیین کرد و گفت: تجربه استقلال هند نشان میدهد که استعمار هرگاه مجبور به خروج شود، بذر تفرقه و تجزیه را میکارد (همانند جدایی پاکستان). همچنین زمانی که کشوری اراده کند مستقل شود، با تحریم مواجه میشود.
وی افزود: هند سالها به دلیل فعالیتهای هستهای تحت شدیدترین تحریمهای غرب بود، اما با مقاومت بر سر منافع ملی خود، امروز در حوزههای دارو، فناوری اطلاعات و غذا به یک قدرت نوظهور تبدیل شده و غرب مجبور به پذیرش و تعامل با آن شده است.
عضویت در باشگاه جهانی قدرت با «دانش صلحآمیز»
خسروپناه جایگاه امروز ایران را ثمره ایستادگی بر اصول دانست و خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران با اتکا به توان داخلی، امروز جزو معدود کشورهای جهان (باشگاه ده کشور برتر) است که بدون اتکا به سلاح هستهای و با پایبندی به اصول اخلاقی و فقهی، به «چرخه کامل سوخت و دانش هستهای» دست یافته است.
وی تصریح کرد: این مسیر پرفراز و نشیب ثابت کرد که هزینه مقاومت، بسیار کمتر از هزینه تسلیم است و آینده درخشان ایران اسلامی با تداوم همین روحیه خودباوری و اتحاد ملی تضمین خواهد شد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی «نیروی انسانی مؤمن و متخصص» را بزرگترین سرمایه کشور و اصلیترین هدف دشمن دانست و با گرامیداشت یاد شهدای جهاد علمی گفت: پیشرفتهای شگرف امروز، از غنیسازی اورانیوم برای تولید رادیوداروها تا دستاوردهای دفاعی، صرفاً حاصل فرمولهای علمی نیست؛ بلکه برآیند ترکیب «دانش»، «اراده» و «توکل» است.
سبک زندگی مؤمنانه؛ حلقه مفقوده علم مدرن
خسروپناه با یادآوری خاطراتی از شهید دکتر شهریاری گفت: این دانشمند برجسته که تمام تحصیلات خود را در داخل کشور گذرانده بود، الگوی تمامعیار پیوند علم و معنویت بود. او در اوج پیچیدگیهای علمی، با توسل و سجاده نماز، گرههای کور پژوهشی را باز میکرد و ثابت کرد که معنویت، پیشران علم است.
وی با تجلیل از نبوغ مدیریتی شهید فخریزاده و جایگاه علمی شهید علیمحمدی در ریاضیات و فیزیک، افزود: هنر بزرگ این شهدا این بود که علم را در خود حبس نکردند؛ بلکه شاگردانی تربیت کردند که امروز هر کدام پرچمدار یکی از قلههای فناوری کشور هستند. دشمن تصور میکرد با حذف فیزیکی این چهرهها، جریان علم متوقف میشود، اما غافل بود که «جریان علم» در ایران قائم به شخص نیست و به یک فرهنگ عمومی در میان نخبگان تبدیل شده است.
هشدار راهبردی: تمرکز سرویسهای جاسوسی بر نخبگان جوان
خسروپناه در ادامه از برنامهریزی دقیق دشمن برای شناسایی و ضربه زدن به سرمایههای انسانی خبر داد و گفت: دشمن در جنگ شناختی و اطلاعاتی، گامبهگام با پیشرفتهای ما حرکت کرده است. امروز سرویسهای جاسوسی بیگانه تمرکز خود را از چهرههای مشهور، به سمت «نخبگان جوان و گمنام» تغییر دادهاند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی خاطرنشان کرد: با وجود تمام این دشمنیها و پیچیدگیهای امنیتی، قطار پیشرفت کشور متوقفشدنی نیست. جوانان ما با دست خالی و در دل تحریمها، از گیاهان دارویی تا ماهواره و رصدخانه ملی را بومیسازی کردهاند. این دستاوردها نه معجزه، بلکه ثمره «ایمان، دانش و استقامت» ملتی است که تصمیم گرفته است قوی باشد و قوی بماند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود، با ترسیم مختصات پیشرفتهای زیرساختی کشور، به توسعه شبکه ملی اطلاعات اشاره کرد و گفت: امروز به همت متخصصان داخلی، زیرساختهای ارتباطی کشور متحول شده و پوشش فیبر نوری به عنوان شریان حیاتی اقتصاد دیجیتال، در وسعتی کمنظیر گسترش یافته است.
وی افزود: در حوزه سلامت نیز جمهوری اسلامی ایران از مرزهای دانش عبور کرده است؛ به طوری که امروز پیچیدهترین جراحیهای پیوند اعضا (کلیه، کبد، ریه) و پیشرفتهترین درمانهای مبتنی بر سلولهای بنیادی و ژنتیک، به خدمات روتین پزشکی در کشور تبدیل شده است.
پارادوکس «اقتدار علمی» و «وابستگی معیشتی»
خسروپناه با طرح یک پرسش کلیدی و آسیبشناسانه، به واکاوی دلایل عدم توازن در پیشرفت کشور پرداخت و اظهار داشت: سؤال اساسی اینجاست که چرا کشوری با چنین توانمندیهای شگرف در لبههای تکنولوژی (هوافضا، هستهای، نانو و پزشکی)، همچنان در تأمین برخی نیازهای اولیه معیشتی نظیر نهادههای دامی، روغن و مسکن دچار چالش است و ناچار به تخصیص ارز ترجیحی میشود؟
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، ریشه این ناترازی را در «خلأ حکمرانی» و عدم تکمیل زنجیره ارزش دانست و تصریح کرد: حکمرانی یک فرآیند پیوسته است که اگر حلقههای آن کامل نشود، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد. این فرآیند شامل شش رکن اساسی است: ۱. سیاستگذاری، ۲. تنظیمگری و قانونگذاری، ۳. ساختارسازی، ۴. گفتمانسازی و راهبری، ۵. اجرا، و ۶. نظارت و ارزیابی.
وی تأکید کرد: روح حاکم بر این شش مرحله، باید دو اصل راهبردی باشد: نخست «ابتنای بر خرد نخبگانی» و دوم «مردمیسازی» (دولت چابک و مردم میداندار). تجربه نشان داده است هرجا دولت فربه شد و مشارکت مردم کاهش یافت، و هرجا تصمیمات بدون پشتوانه علمی نخبگان اتخاذ شد، فرآیند حکمرانی با شکست مواجه گردید.
سند امنیت غذایی؛ الگوی وفاق نخبگانی
خسروپناه با اشاره به «سند دانشبنیان امنیت غذایی» به عنوان یکی از اسناد افتخارآمیز شورا گفت: این سند حاصل خرد جمعی بیش از ۵۰۰ نفر از برجستهترین دانشمندان کشاورزی کشور است که با نگاهی دقیق و علمی تدوین شده و پس از بازنگری در دوره جدید شورا، ابلاغ گردید.
وی با انتقاد از گسست میان «سند» و «عمل» خاطرنشان کرد: ابلاغ سند به تنهایی ضامن اجرا نیست. چالش اصلی زمانی رخ میدهد که در لایه راهبری و اجرا، باور قلبی به نقشهراه علمی وجود نداشته باشد و سیاستهای مصوب در پیچوخمهای اداری معطل بمانند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تجلیل از ظرفیت عظیم علمی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) گفت: تفاوت معناداری میان تحقیقات دانشگاهی و تحقیقات این سازمان وجود دارد؛ اعضای هیئت علمی تات در خط مقدم و میدان عمل حضور دارند و پژوهشهایشان ناظر به حل مسائل واقعی کشاورزی است.
وی افزود: مطالبه جدی این است که فرآیندهای مدیریتی در وزارت جهاد کشاورزی باید پیوست علمی داشته باشد. باید پرسید چند درصد از تصمیمات کلان اجرایی، مستظهر به یافتههای پژوهشی ۱۸۰۰ عضو هیئت علمی این سازمان است؟ اگر بتوانیم تنها ۳۰ درصد از تصمیمات را بر پایه این پژوهشهای میدانی استوار کنیم، شاهد تحولی شگرف در امنیت غذایی خواهیم بود.
خسروپناه شرط موفقیت در حکمرانی را تغییر نگاه مدیران دانست و تأکید کرد: فرمول موفقیت در صنایع پیچیدهای مانند هستهای، هوافضا و نانو، هرگز «بودجهمحوری» نبوده است. مدیری که شرط اول قدم را تزریق پول میداند، با ادبیات «ما میتوانیم» بیگانه است.
وی تصریح کرد: تجربه انقلاب اسلامی اثبات کرده است که پیشران اصلی تحول، «اراده، تعهد و روحیه جهادی» است و منابع مالی در اولویتهای بعدی قرار میگیرند. این همان الگویی است که باید به بخشهای اقتصادی و کشاورزی نیز تسری یابد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش پایانی سخنان خود، به تحلیل جامعهشناختی پیشرفت علمی کشور پرداخت و با اشاره به عدالت آموزشی محقق شده در نظام جمهوری اسلامی گفت: مایه مباهات است که امروز ۲۷ درصد از اعضای هیئت علمی دانشگاههای کشور را بانوان دانشمند تشکیل میدهند؛ تحولی شگرف که عمدتاً در دو دهه اخیر رخ داده است.
وی افزود: حضور بانوان نخبه ایرانی تنها به آمار محدود نمیشود، بلکه در حساسترین لایههای فناوری از دانش هستهای تا نانو، شاهد نقشآفرینی مؤثر آنان هستیم و حتی در میان شهدای گمنام عرصه علم، شاگردان برجسته این بانوان حضور دارند.
خسروپناه، شتاب رشد علمی ایران را ریشهدار در هویت تاریخی و دینی ایرانیان دانست و اظهار داشت: ایرانیان از دیرباز، از دوران دانشگاه جندیشاپور تا عصر طلایی تمدن اسلامی، پرچمدار علم بودهاند.
وی تصریح کرد: دانشمندانی چون خوارزمی، ابنسینا و خواجه نصیرالدین طوسی با الهام از آموزههای دینی، تمدنسازی کردند. امروز نیز تأسیس رصدخانه ملی و پیشرفتهای علمی، امتداد همان روحیه تمدنی در قالب جمهوری اسلامی است.
خسروپناه در ادامه به تبیین نقش بیبدیل «مشارکت مردمی» در توسعه زیرساختهای علمی پرداخت و با ذکر مثالی عینی گفت: مجتمع عظیم آموزشی، پژوهشی و درمانی ابوعلی سینا در شیراز، نماد بارز «حکمرانی مردمی» است. این مجموعه ۱۵۰ هکتاری که مرجع جهانی پیوند اعضا محسوب میشود، نه با بودجههای دولتی، بلکه با همت خیرین و اعتماد مردم به چهرههای علمی و متدینی نظیر دکتر ملکحسینی بنا شده است.
وی تأکید کرد: وقتی کار به دست مردم و نخبگان دلسوز سپرده شود، نتیجه آن ایجاد مراکزی میشود که دانشجویان اروپایی برای کسب دانش به آنجا میآیند و پیچیدهترین دستاوردهای زیستی و پزشکی در آن رقم میخورد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با آسیبشناسی نظام بودجهریزی پژوهشی کشور گفت: در حالی که نخبگان با دست خالی و در شرایط تحریم، ایران را به رتبه اول منطقه در هوافضا، رتبه سیزدهم جهان در تولید علم و جایگاههای برتر در فناوری هستهای و هوش مصنوعی رساندهاند، اما هنوز تکلیف قانونی اختصاص ۳ درصد از بودجه به پژوهش، به طور کامل محقق نشده و این رقم همچنان زیر ۱ درصد است.
وی تصریح کرد: پایداری پیشرفت نیازمند پر کردن شکاف میان «دانش» و «حکمرانی» است. تصمیمات کلان کشور باید بر اساس بودجهریزیهای اداری نباشد، بلکه باید بر پایه پژوهشهای نخبگانی و با روحیه جهادی اتخاذ شود.
حرکت به سمت افقهای کوانتوم و هوش مصنوعی
استاد خسروپناه با اشاره به تدوین اسناد راهبردی نوین گفت: با همت نخبگان، سند ملی هوش مصنوعی تدوین و ابلاغ شد و امروز کشور در حال گذار از مرحله تولید مقاله به سمت توسعه زیرساختهای پردازشی و حرکت به سوی محاسبات کوانتومی و هوش مصنوعی پیشرفته است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان سخنان خود، اعضای هیئت علمی سازمان تات را به یاری طلبید و گفت: من به عنوان یک طلبه و خادم علم، از شما دانشمندان و پژوهشگران میدانی درخواست میکنم که برای تدوین و اصلاح «الگوی حکمرانی امنیت غذایی» به میدان بیایید.
وی تأکید کرد: ما نیازمند نظرات کارشناسی شما هستیم تا دریابیم خلأهای موجود در حکمرانی کشاورزی کجاست. شورای عالی انقلاب فرهنگی آمادگی دارد تا یافتههای علمی شما را به سیاستهای لازمالاجرا تبدیل کرده و در اختیار ریاست محترم جمهوری قرار دهد تا حکمرانی کشور در این حوزه حیاتی، عالمانه، حکیمانه و مبتنی بر واقعیات میدانی شکل گیرد.
آخرین دیدگاهها